Kryeministri Hristijan Mickoski të hënën e hodhi poshtë mundësinë që provimi i jurisprudencës të mbahet tërësisht në gjuhën shqipe, duke paralajmëruar një model të kombinuar, sipas të cilit pjesa teorike do të mund të jepet në gjuhën në të cilën është ndjekur studimi, ndërsa pjesa praktike, që përfshin simulimin e procedurave gjyqësore, do të mbetet në gjuhën maqedonase.
Deklarata vjen pas paralajmërimit të partnerit të koalicionit qeveritar, ZNAM, se do të largohet nga Qeveria nëse lejohet që provimi i jurisprudencës të mbahet në një gjuhë tjetër përveç maqedonishtes, si dhe pas reagimeve të partive politike shqiptare, të cilat kërkojnë zbatimin e drejtë të të drejtave gjuhësore.
Sipas Mickoskit, zgjidhja që do t’i dorëzohet Qeverisë do të përmbajë dy pjesë. E para do t’u mundësojë kandidatëve që kanë përfunduar arsimin e lartë në gjuhën shqipe, turke ose angleze, që pjesën përkatëse teorike ta japin në gjuhën në të cilën kanë studiuar.
Pjesa e dytë, e cila përfshin simulimin e një procesi gjyqësor në procedurë penale dhe civile, do të jepet në gjuhën maqedonase.
Kryeministri tha se gjuha maqedonase duhet të mbetet gjuhë e përbashkët në sistemin e drejtësisë, përkatësisht „lingua franca”, duke vlerësuar se kjo lidhet me sundimin e së drejtës.
ZNAM kërcënon me largim nga Qeveria
Përplasja politike u thellua pasi lideri i ZNAM-it dhe kryetari i Komunës së Kumanovës, Maksim Dimitrievski, paralajmëroi se partia e tij do të largohet nga koalicioni qeveritar nëse pranohet një zgjidhje që lejon mbajtjen e provimit të jurisprudencës në një gjuhë tjetër përveç maqedonishtes.
Dimitrievski pretendon se zgjerimi i përdorimit të gjuhës shqipe në këtë fushë do të hapte çështje më të gjera lidhur me funksionimin e sistemit të drejtësisë.
Qëndrimi i tij shkaktoi reagime nga partitë shqiptare, përfshirë edhe partnerin qeveritar VLEN.
Deputeti Adnan Azizi deklaroi se për të drejtat e shqiptarëve vendos VLEN-i dhe jo ZNAM-i, ndërsa përfaqësues të tjerë politikë nga blloku shqiptar e akuzuan Dimitrievskin për politizimin e çështjes gjuhësore.
Mickoski nuk hyri në një debat të veçantë lidhur me paralajmërimin e ZNAM-it për largim nga Qeveria, duke vlerësuar se me prezantimin e modelit të propozuar tashmë i është përgjigjur kësaj çështjeje.
Aleanca për Shqiptarët kërkon provim të plotë në shqip
Aleanca për Shqiptarët shprehu zhgënjim për mënyrën se si po trajtohet kërkesa e studentëve shqiptarë për dhënien e provimit të jurisprudencës në gjuhën e tyre amtare.
Partia konsideron se modeli i propozuar i kombinuar nuk përmbush plotësisht kërkesën, pasi kandidatët edhe më tej do të duhet që një pjesë të provimit ta japin në gjuhën maqedonase.
Nga Aleanca kritikojnë edhe koalicionin VLEN, duke vlerësuar se premtimet për zgjidhjen e kësaj çështjeje ende nuk kanë dhënë rezultat në përputhje me kërkesat e studentëve.
Studentët e fakulteteve juridike, ku mësimi zhvillohet në gjuhën shqipe, më herët kërkuan mundësinë që të gjithë provimin e jurisprudencës ta japin në shqip. Ata tashmë kanë shprehur pakënaqësi ndaj zgjidhjes së kombinuar dhe kanë lënë të hapur mundësinë e protestave të reja.
Georgievski me kritika ndaj ZNAM-it
Në debat u përfshi edhe ish-kryeministri Lupço Georgievski, i cili kritikoi ZNAM-in për qëndrimin e tij lidhur me provimin e jurisprudencës.
Georgievski vlerësoi se partia për një periudhë më të gjatë po përsërit të njëjtën temë politike, në vend që të ofrojë zgjidhje për probleme të tjera shoqërore.
Në një reagim në rrjetet sociale, ai bëri një krahasim me gjendjen në Kumanovë, duke pretenduar se atje rrallë mund të dëgjohet muzikë maqedonase, ndërsa ZNAM-i insiston në mbrojtjen e gjuhës maqedonase gjatë provimit të jurisprudencës.
Sipas Georgievskit, debati politik për gjuhën në të cilën mbahet provimi po shndërrohet pa nevojë në një çështje të madhe ndëretnike.
Ministria e Drejtësisë dhe studentët me qëndrime të ndryshme
Ish-ministri i Drejtësisë, Igor Filkov, më herët mbrojti qëndrimin se provimi i jurisprudencës duhet të mbahet në gjuhën maqedonase, duke iu referuar kornizës kushtetuese dhe ligjore.
Nga ana tjetër, në opinion u prezantua një model i kombinuar, sipas të cilit një pjesë e përmbajtjes së provimit do të ishte në dispozicion në gjuhën në të cilën kandidatët kanë përfunduar arsimin.
Sipas informacioneve të publikuara për propozimin, po shqyrtohet mundësia që 12 provimet teorike të jepen edhe në gjuhën shqipe, ndërsa dy verifikimet praktike, që lidhen me simulimin e procedurave gjyqësore, të zhvillohen në gjuhën maqedonase.
Rregullat përfundimtare, përfshirë mënyrën e organizimit të provimit dhe përdorimin eventual të përkthyesve, duhet të përcaktohen me zgjidhjen përkatëse ligjore.
Ministria e Drejtësisë paralajmëroi gjithashtu se do të kërkojë mendim nga Komisioni i Venecias për ndryshimet e propozuara.
Çështje juridike apo politike?
Provimi i jurisprudencës është kusht për qasje në disa profesione juridike, prandaj mënyra e mbajtjes së tij ka rëndësi për kandidatët që kanë përfunduar arsimin në gjuhë të ndryshme mësimore.
Mosmarrëveshja hap dy çështje të ndara: në cilën gjuhë kanë të drejtë të testohen kandidatët dhe cilat rregulla gjuhësore vlejnë gjatë zhvillimit praktik të procedurave gjyqësore.
Partitë politike, për momentin, kanë qëndrime të ndryshme.
ZNAM-i insiston në gjuhën maqedonase, Aleanca për Shqiptarët kërkon që provimi të mbahet tërësisht në shqip, ndërsa Qeveria paralajmëron një model të kombinuar.
Edhe pse kryeministri e prezantoi propozimin si zgjidhje, përmbajtja përfundimtare dhe zbatimi i tij juridik do të varen nga procedura e miratimit të ndryshimeve.
Deri atëherë, mbetet e hapur çështja nëse kompromisi do të jetë i pranueshëm për studentët dhe për të gjithë partnerët e koalicionit qeveritar.
