Nga shkatërrimi i Vukovarit deri te masakra e Shkabrnjës, kanë kaluar 35 vjet. Por koha, sado e gjatë, nuk mund t’i fshijë gjurmët e krimeve, as ta shuajë përgjegjësinë historike për tragjeditë që lanë pas mijëra jetë të shkatërruara.
Nëntori i vitit 1991 mbetet një nga kapitujt më të errët të shpërbërjes së përgjakshme të ish-Jugosllavisë. Vukovari, dikur simbol i bashkëjetesës, u shndërrua në rrënojë, ndërsa Shkabrnja u bë sinonim i vuajtjes dhe i vrasjes së civilëve të pafajshëm.
Ato që ndodhën në këto dy vende nuk ishin thjesht pasoja të një përplasjeje ushtarake. Ishin krime të kryera në një luftë ku ideologjia serbomadhe, strukturat e Ushtrisë Popullore Jugosllave dhe formacionet paraushtarake serbe luajtën rol vendimtar në shkatërrimin dhe terrorizimin e popullsisë.
Por tragjedia nuk përfundon me numërimin e viktimave dhe evidentimin e rrënojave.
Tragjedia vazhdon sa herë që krimi relativizohet, viktima barazohet me agresorin dhe historia përpiqet të rishkruhet sipas interesave të politikës së ditës.
Tridhjetë e pesë vjet më vonë, kujtimi i Vukovarit dhe Shkabrnjës nuk është vetëm një detyrim moral ndaj atyre që humbën jetën. Është edhe një paralajmërim për shoqëritë që ende nuk janë çliruar plotësisht nga narrativat nacionaliste të së kaluarës.
Sepse luftërat nuk fillojnë gjithmonë me armë. Ato shpesh nisin me propagandë, me fabrikimin e armiqve, me mohimin e identitetit të tjetrit dhe me bindjen se një komb ka të drejtë të vendosë mbi fatin e një kombi tjetër.
Pikërisht për këtë arsye, mohimi dhe relativizimi i krimeve të luftës nuk mund të trajtohen si interpretime të padëmshme historike. Ato rrezikojnë të krijojnë terrenin ku urrejtja e dikurshme mund të marrë forma të reja.
Megjithatë, përgjegjësia për krimet nuk mund t’i atribuohet një populli të tërë. Ajo u takon ideologjive, strukturave dhe individëve që i planifikuan, i urdhëruan, i kryen apo i justifikuan ato.
Vukovari dhe Shkabrnja na kujtojnë se paqja nuk ndërtohet mbi harresën, por mbi të vërtetën, drejtësinë dhe pranimin e përgjegjësisë.
Sot, 35 vjet më pas, nuk mjafton të vendosen kurora lulesh, të ndizen qirinj dhe të mbahen fjalime përkujtimore. Respekti i vërtetë për viktimat kërkon që historia të mos falsifikohet dhe që brezat e rinj të mësojnë se çfarë ndodhi, kush e shkaktoi dhe pse nuk duhet të përsëritet.
Sepse qytetet mund të rindërtohen, ndërtesat mund të ngrihen përsëri dhe rrugët mund të mbushen me jetë.
Por jetët e humbura nuk kthehen. Dhe një shoqëri që harron viktimat e saj, rrezikon të harrojë edhe arsyet pse duhet ta mbrojë paqen.
Koment gazetaresk i ristrukturuar dhe i zgjeruar mbi reflektimin e gazetarit dhe publicistit Dragan Bursać për 35-vjetorin e tragjedive të Vukovarit dhe Shkabrnjës.



