Teksti i Projektligjit për Mbrojtjen nga Duhanpirja nuk ka shumë nene, por ajo që e karakterizon janë kufizimet shumë të gjera në lidhje me pirjen e duhanit dhe shitjen e produkteve të destinuara për duhanpirësit, si dhe gjobat e larta për kundërvajtje. Por edhe një sistem zgjidhjeje, pra heqja e pasojave të kundërvajtjes për individët, nëse ata vendosin të “paguajnë” për kundërvajtjen në këtë mënyrë, dhe një sistem më i ndërlikuar i mundësisë së negociatave me shtetin para një komisioni të ri, i cili është parashikuar për personat juridikë, shkruan Vërtetmatsi.
Edhe pse Ministri i Shëndetësisë Azir Aliu në një moment vlerësoi publikisht se versioni i draftit të projektligjit të ri për mbrojtjen nga duhani “nuk duhet të shihet si kufizues, por si një ligj evropian”, që në leximin e parë mund të shihet se de facto është një ligj shumë kufizues, i cili, rastësisht, është i pajisur me gjoba të larta dhe dispozita të ndërlikuara si në aspektin e zbatimit të tyre ashtu edhe në aspektin e mundësisë së shmangies së gjobave të larta për personat juridikë.
Kufizime – ku nuk do të lejohet pirja e duhanit?
Kufizimet mund të shihen në pjesën e parë të propozimit, ku një listë shumë e gjerë e vendeve ku nuk lejohet pirja e cigareve, përfshirë ato elektronike, të cilat deri më tani janë konsideruar si një e keqe më e vogël për duhanpirësit, dhe automatikisht vendet ku ato mund të përdoren ishin shumë më të larmishme. Rregullat e reja të draftit në Nenin 3 parashikojnë një kufizim të pirjes së duhanit në 16 lloje ambientesh publike dhe të hapura ose gjysmë të hapura, duke përfshirë sa vijon:
Përpara hyrjeve të objekteve të institucioneve të kujdesit shëndetësor, institucioneve të mirëqenies sociale, institucioneve arsimore;
Në të gjitha llojet e transportit publik, duke përfshirë transportin rrugor, hekurudhor, ajror dhe ujor, teleferikët dhe ashensorët e skive;
Në objektet në aeroporte, stacione hekurudhore dhe autobusësh, portet liqenore;
Në stacionet e transportit publik urban dhe periferik;
Në një automjet privat në prani të një fëmije;
Në ambientet e përbashkëta të ndërtesave të banimit dhe pjesët e përbashkëta të një ndërtese banimi ( ashensorë, dhoma të përbashkëta, etj.) të përcaktuara me ligj;
Në ambientet e stacioneve të policisë, institucioneve penale dhe korrektuese dhe institucioneve arsimore dhe korrektuese.
Këto projekt-dispozita, të cilat rendisin vendet e ndaluara për pirjen e duhanit, duke përfshirë burgjet, dhe madje edhe përjashtime, të tilla si lejimi i pirjes së duhanit në ballkonet e hapura të ndërtesave, përjashtojnë katin përdhes të ndërtesës si një vend të lejuar.
Mirupafshim cigareve me mentol dhe fruta – të gjitha të tjerat janë në rregull?
Një dispozitë interesante që mund të jetë problematike nga perspektiva e industrisë dhe tregtisë, por edhe nga një perspektivë logjike, është se të gjitha ato që janë me aromë veçohen nga produktet e duhanit si më të rrezikshme, kështu që futet ndalimi i plotë i tyre si në prodhim ashtu edhe në shitje. Këto ndalime janë përcaktuar në Nenin 9 të Projektligjit:
(4) Prodhimi, importi, shpërndarja, shitja dhe vendosja në treg e produkteve të duhanit dhe nikotinës që përmbajnë aroma është e ndaluar.
(5) Shijet dhe aromat nga paragrafi (4) i këtij Neni nënkuptojnë të gjithë përbërësit, aditivët ose kombinimet e tyre që japin ose ndryshojnë aromën ose shijen e produktit, duke përfshirë, por pa u kufizuar në aromat e ëmbla, frutore, bimore, mentol, mente dhe aroma të tjera karakteristike, përveç aromës natyrale të duhanit.
Kapitulli i ligjit në të cilin ndodhet Neni 9 me këto ndalime titullohet “Mbrojtja e brezave të rinj nga pasojat negative të konsumit të duhanit dhe nikotinës”.
Gjobat më të vogla janë 100 euro për një person fizik dhe 2,000 euro për një person juridik.
Përveç ndalimeve të tjera në ligj që i referohen një ndalimi të plotë të reklamimit ose promovimit të cigareve dhe produkteve të tjera të duhanit edhe në rrjetet sociale, ligji parashikon edhe dispozita për kundërvajtje që mund të vlerësohen si të larta dhe parandaluese dhe ato variojnë nga të paktën një gjobë prej 100 eurosh nëse shqiptohet në vendin e kundërvajtjes për personat fizikë. Nëse qytetarët dhe autoritetet vendosin të vazhdojnë me një procedurë kundërvajtjeje, gjobat për personat fizikë standardizohen nga 150 deri në 300 euro në ekuivalent në denarë.
Personat juridikë kanë dënime shumë më të larta, përfshirë dënimin e detyrueshëm për personin përgjegjës në personin juridik:
(1) Një person juridik i vogël do të gjobitet me gjobë në shumë prej 2,000 deri në 3,000 euro në kundërvlerë në denarë, një person juridik i mesëm do të gjobitet me gjobë në shumë prej 3,000 deri në 4,000 euro në kundërvlerë në denarë, dhe një person juridik i madh do të gjobitet me gjobë në shumë prej 4,000 deri në 5,000 euro në kundërvlerë në denarë për kundërvajtje, nëse vepron në kundërshtim me nenet 3, 4, 5, 6, 7 dhe 8 të këtij ligji.
(2) Për kundërvajtjen e përmendur në paragrafin (1) të këtij neni, personi përgjegjës në personin juridik do të gjobitet me gjobë në shumë prej 1,500 deri në 2,000 euro në kundërvlerë në denarë.
Këto dhe pjesë të tjera të dispozitave për kundërvajtje mund të shihen në Nenin 12 të rezolutës së propozuar.
Opsioni – dënimi si shërbim komunitar për 24 orë
Propozimi për ligjin e ri parashikon zëvendësimin e gjobës për individët dhe në vend të një gjobe për kundërvajtje prej 150 deri në 300 euro, ata do të jenë në gjendje të zgjedhin një zgjidhje tjetër.
Zgjidhja mund të kryhet përmes shërbimit komunitar në vend të parave për gjobën ose përmes fondeve për shërbim komunitar të destinuara për eliminimin e pasojave të kundërvajtjes. Kjo rregullohet në Nenin 14 të propozimit, i cili thotë se shërbimi komunitar nuk mund të jetë më i gjatë se 24 orë, dhe se të gjitha rregullat do të përcaktohen nga Ministri i Shëndetësisë:
(7) Ministri i Shëndetësisë përcakton llojin, shumën e kostos së shërbimit komunitar për secilën kundërvajtje veçmas, si dhe mënyrën e ekzekutimit të tij në marrëveshje me Ministrin e Ekonomisë dhe Punës, Ministrin e Arsimit dhe Shkencës dhe Ministrin e Punës, Demografisë dhe Rinisë. Shuma e fondeve të destinuara për punë në dobi të përgjithshme nuk mund të jetë më e lartë se shuma e gjobës së përcaktuar për kundërvajtjen, me vlerën e një ore pune në dobi të përgjithshme prej të paktën 100.00 denarë dhe më së shumti 250.00 denarë, varësisht nga lloji dhe kompleksiteti i punës në dobi të përgjithshme.
Një ulje e shumës së gjobës është dhënë si mundësi për personat juridikë si kryes të një kundërvajtjeje përmes një mekanizmi të veçantë marrëveshjeje midis shtetit dhe shkelësit.
Personat juridikë do të jenë në gjendje të negociojnë para Komisioneve
Personat juridikë, gjobat e të cilëve janë mjaft të larta, veçanërisht për kompanitë e vogla dhe të mesme, mund të ulin të paktën gjysmën e gjobave nëse vendosin të përdorin sistemin e negociatave, më saktësisht “ndërmjetësimin dhe arritjen e një marrëveshjeje me të cilën kryesi i kundërvajtjes duhet të paguajë gjobën, të dhënat tjera ose të eliminojë pasojat e kundërvajtjes”.
Ndërmjetësimi do të zhvillohet para një Komisioni/ose Komisioneve, të formuara nga disa ministra dhe e gjithë kjo është parashikuar në Nenin 15 të propozimit për ligjin e ri, i cili ndër të tjera, thotë:
(4) Procedura e ndërmjetësimit zhvillohet para Komisionit të Ndërmjetësimit të formuar nga Ministri i Ekonomisë dhe Punës, pra Ministri i Shëndetësisë, pra Ministri i Arsimit dhe Shkencës, pra Ministri i Punës, Demografisë dhe Rinisë, pra Ministri i Punëve të Brendshme.
(5) Komisioni i Ndërmjetësimit përbëhet nga tre anëtarë, njëri prej të cilëve kryen funksionin e kryetarit. Anëtarët e Komisionit zgjidhen nga radhët e nëpunësve civilë të punësuar në Ministrinë e Ekonomisë dhe Punës, pra Ministrinë e Shëndetësisë, pra Ministrinë e Arsimit dhe Shkencës, pra Ministrinë e Punës, Demografisë dhe Rinisë, pra Ministrinë e Punëve të Brendshme, njëri prej të cilëve është jurist.
(8) Për marrëveshjen e arritur në procedurën e ndërmjetësimit, lidhet marrëveshje me kryesin e kundërvajtjes.
(9) Marrëveshja përcakton detyrimet e kryesit të kundërvajtjes, dhe në veçanti:
lartësinë dhe mënyrën e pagesës së gjobës;
lartësinë dhe mënyrën e pagesës së tarifave dhe shpenzimeve të tjera dhe
masat që duhet të ndërmarrë kryesi për të eliminuar pasojat e kundërvajtjes.
(10) Në rastet kur është arritur marrëveshje në procedurën e ndërmjetësimit, gjoba e kryesit për kundërvajtjen e kryer mund të zvogëlohet për të paktën gjysmën e gjobës maksimale të përcaktuar për kundërvajtjen.
Duke marrë parasysh këto dispozita të propozimit për zgjidhjen e re ligjore e cila, që nga 10 janari 2026, është vendosur në ENER, mund të vlerësohet se për personat juridikë parashikohet një ulje drastike e gjobave të parashikuara që varion nga të paktën 2 deri në 3 mijë euro ekuivalente në denarë, megjithëse në një procedurë të ndërlikuar.
