Ukraina po përdor dronë me rreze të mesme për të goditur linjat kryesore të furnizimit rus, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë lëvizjen e municioneve dhe karburantit në front. Kjo strategji po ndryshon dinamikën e fushëbetejës dhe po rrit presionin mbi forcat ruse në disa rajone kyçe.
Përmes pamjeve termike bardhezi, të paqarta dhe me cilësi të ulët, që transmetohen nga dronët, pilotët ukrainas monitorojnë rrugët kryesore që shërbejnë për furnizimin e forcave ruse. Me një flotë dronësh me rreze të mesme veprimi, ata kërkojnë objektiva dhe po ndryshojnë mënyrën se si zhvillohet lufta në fushëbetejë.
Në një qendër komanduese të vendosur në bodrum, në rajonin e Kharkivit, qindra kilometra larg dronëve që fluturojnë mbi territoret e pushtuara nga Rusia, operatorët presin çdo lëvizje. Sapo në ekran shfaqet një automjet, ata aktivizojnë komandat dhe e drejtojnë dronin drejt objektivit, me synimin për të goditur linjat e furnizimit rus thellë pas vijës së frontit.
“Misioni ynë është të ndërpresim logjistikën e armikut”, tha Kat, komandanti i brigadës ukrainase K-2, e cila operon me dronë me rreze të mesme. “Nëse ndërpriten linjat e furnizimit, këmbësoria ruse në vijën e frontit mbetet pa ushqim, pa municion, pa pajisje për shikim natën, madje edhe pa bateri. Kështu po i dobësojmë në çdo aspekt”.
Ushtarët folën për agjencinë The Associated Press me kusht që të identifikoheshin vetëm me nofkat e tyre ushtarake, në përputhje me rregulloret e ushtrisë.
Sipas komandantëve ukrainas, goditjet e vazhdueshme ndaj autostradave dhe rrugëve kryesore, nëpër të cilat transportohen karburanti, municionet dhe përforcimet ruse, e kanë bërë sistemin e furnizimit më të ngadaltë, më të kushtueshëm dhe shumë më pak të parashikueshëm. Ata besojnë se kjo ka ndihmuar në ngadalësimin e përparimit të forcave ruse, duke u dhënë mundësi trupave ukrainase të organizojnë kundërsulme dhe të kryejnë goditje në Krimenë e aneksuar nga Rusia, me qëllim izolimin e gadishullit nga territori kontinental.
Deri vonë, një pjesë e madhe e këtij territori ishte jashtë mundësive të Ukrainës për t’u goditur. Dronët e përdorur në vijën e frontit nuk kishin rreze të mjaftueshme veprimi, ndërsa dronët me rreze të gjatë rezervoheshin për objektiva strategjikë qindra kilometra larg. Midis këtyre dy zonave shtrihej një hapësirë prej 25 deri në 200 kilometrash, ku trupat dhe furnizimet ruse lëviznin pothuajse pa pengesa.
Sipas ekspertëve, dronët me krahë fiks dhe me rreze të mesme veprimi, të pajisur me sistemin satelitor të komunikimit Starlink, kanë filluar ta mbyllin këtë boshllëk, duke e kthyer prapavijën logjistike të Rusisë në një zonë të vazhdueshme luftimesh.
“Këta dronë po ushtrojnë presion të vazhdueshëm mbi linjat ruse të furnizimit, duke e bërë shumë më të vështirë furnizimin e disa sektorëve të frontit. Kjo i ndihmon forcat ukrainase ta mbajnë situatën më të kontrollueshme”, tha Samuel Bendett, studiues në Qendrën për Analiza Detare.
Megjithatë, Bendett vlerëson se Ukraina do të duhet ta ruajë këtë presion për një periudhë të gjatë, ndërsa Rusia zhvillon mënyra të reja për t’iu kundërvënë këtyre sulmeve. Sipas tij, Moska pritet të përshtatet me kalimin e kohës, por madhësia e ushtrisë ruse i mundëson asaj të përballojë humbje më të mëdha.
“Pyetja kryesore është nëse Ukraina do të arrijë ta mbajë këtë nivel presioni edhe gjatë javëve dhe muajve të ardhshëm”, përfundoi ai.
Nga një zyrë e zakonshme, operatorët ukrainas të dronëve godasin linjat e furnizimit rus
Operacioni i dronëve me rreze të mesme veprimi zhvillohet në vende që në pamje të parë duken krejt të zakonshme. Një zyrë e thjeshtë shërben si qendër komanduese, një punishte zdrukthëtarie si pikë montimi për dronët, ndërsa një shtëpi fshati si vendnisje për misionet.
Qendra e komandës së brigadës K-2, një prej njësive më elitare të dronëve në Ukrainë, ndodhet në një hapësirë pune pa asgjë të veçantë. Tavolinat janë të mbushura me filxhanë kafeje, kanaçe pijesh energjike dhe cigare elektronike.
Vetëm gjatë muajit maj, kjo njësi lëshoi 800 dronë me rreze të mesme veprimi, ndërsa 650 prej tyre goditën objektivat e planifikuara. Të gjitha këto misione u drejtuan nga kjo dhomë.
Të veshur me rroba civile, operatorët ulen nën dritat e forta fluoreshente, me sytë të ngulur në ekranet e kompjuterëve, duke krijuar përshtypjen se po punojnë me tabela apo dokumente zyre.
Në të vërtetë, ekranet e tyre shfaqin lista objektivash dhe harta satelitore. Ndërsa planifikojnë çdo fluturim përpara nisjes, një njësi tjetër i lëshon dronët më shumë se 200 kilometra larg. Më pas kontrolli kalon te operatorët në Kharkiv, të cilët i drejtojnë dronët deri në katër orë, duke fluturuar mbi 100 kilometra në thellësi të territorit të kontrolluar nga Rusia.
Për disa prej operatorëve, lufta ka edhe një dimension personal. Të detyruar të largohen nga qytetet e tyre pas pushtimit rus, ata tani i shohin rrugët e njohura përmes kamerave të dronëve, duke kaluar pranë shkollave dhe vendeve ku kanë kaluar fëmijërinë, ndërsa kërkojnë pozicione të fshehura ushtarake ruse apo depo municionesh.
Në një tabelë të bardhë shënohet gara mes 10 ekipeve të dronëve të njësisë. Rekordi aktual është 17 goditje të suksesshme radhazi.
Por edhe dështimet mbahen mend. Pas humbjes së një objektivi me rëndësi të lartë, komandanti i brigadës, koloneli Kyrylo Veres, telefonoi ekipin dhe i qortoi me fjalët: “A jeni të dehur?”
Ka ditë kur në ekran shfaqet vetëm një kamion që transporton karburant dhe furnizime ose një ushtar i vetëm mbi një motoçikletë. Në ditë të tjera, operatorët zbulojnë objektiva shumë më të rëndësishëm, si sisteme raketore të mbushura ose grupe ushtarësh rusë.
Mes pilotëve më të suksesshëm është edhe Pharaon, 20 vjeç, i cili thotë se kjo punë i vjen natyrshëm, pasi e sheh si vazhdimësi të videolojërave me të cilat u rrit.
“Kur isha fëmijë shkoja në klubet e kompjuterëve, ku luanim Counter-Strike në rrjet lokal”, tha ai. “Edhe këtu konkurrenca është pothuajse e njëjtë. Ka të bëjë me atë se kush arrin të eliminojë më shumë ushtarë armik ose të shkatërrojë objektivin më të rëndësishëm”.
Starlink ndryshoi rrjedhën e operacioneve me dronë
Përparimi i Ukrainës erdhi në fillim të këtij viti, kur kompania SpaceX ndërpreu qasjen e paautorizuar të forcave ruse në shërbimin satelitor Starlink. Kjo ndikoi drejtpërdrejt në operacionet me dronë dhe në komunikimet ushtarake të Rusisë.
Kjo i dha Ukrainës një avantazh të rëndësishëm. Dronët e përmirësuar arritën t’u shmangen më mirë sistemeve të zbulimit, t’u rezistojnë ndërhyrjeve elektronike dhe të godasin objektivat me saktësi më të madhe, ndërsa Rusia u detyrua të kërkonte mënyra të reja për t’u përshtatur.
“Bllokimi i përdorimit të Starlink për forcat ruse ishte një nga zhvillimet më të rëndësishme në fushëbetejë gjatë këtij viti”, tha Rob Lee, studiues i lartë në Programin për Euroazinë pranë Institutit të Kërkimeve për Politikën e Jashtme.
Sipas tij, suksesi i fushatës ukrainase me dronë me rreze të mesme është rezultat i drejtpërdrejtë i këtij ndryshimi.
“Ajo që ka ndryshuar është se tani tetë nga çdo dhjetë misione përfundojnë me sukses”, tha Pharaon. Vetëm pak muaj më parë, situata ishte krejt e kundërt.
Brigada K-2 përdor dronin Dart, një nga modelet më ekonomike në flotën gjithnjë në rritje të dronëve ukrainas me rreze të mesme. I ndërtuar nga polistireni, druri dhe pjesë të prodhuara me printer 3D, Dart përdoret kryesisht për goditjen e kolonave logjistike ruse. Dronët më të mëdhenj, si modeli Hornet, mbajnë ngarkesa më të rënda shpërthyese dhe përdoren për të sulmuar ura dhe infrastrukturë të rëndësishme.
Para çdo misioni, ekipet kontrollojnë bateritë, kamerat, sistemet e drejtimit të fluturimit dhe komponentin më të rëndësishëm – sistemin satelitor Starlink, i cili siguron lidhjen e dronit gjatë gjithë misionit.
Pasi montohen, dronët transportohen në pika të fshehta pranë vijës së frontit. Atje, një ushtar me nofkën “Buckwheat” kalon nga një dron te tjetri, duke u siguruar që çdo terminal Starlink të jetë i lidhur siç duhet, përpara se dronët të lëshohen në ajër me katapultë.
“Tani është bërë pak më qetë. Mund ta ndiesh se presioni nga armiku është zbutur”, tha ai.
Rusia po përpiqet të përshtatet pas befasisë fillestare
Forcat ruse u zunë në befasi kur Ukraina intensifikoi fushatën me dronë rreth tre muaj më parë. Tashmë ato kanë filluar të vendosin njësi të lëvizshme të mbrojtjes kundërajrore dhe masa të tjera për të interceptuar dronët. Megjithatë, shpejtësia, përmasat dhe elementi i befasisë së kësaj fushate kanë bërë që Ukraina të mbetet ende një hap përpara.
Sipas studiuesit Samuel Bendett, pika më e dobët e Rusisë mbetet koordinimi mes njësive ushtarake. Edhe nëse një sektor i frontit identifikon kërcënimin, mungesa e shkëmbimit të shpejtë të informacionit me njësitë fqinje e vështirëson reagimin në kohë dhe pengimin e dronëve ukrainas.
Fushata ukrainase është përqendruar te rrugët kryesore që lidhin Mariupolin, Berdyanskun, Melitopolin dhe Gadishullin e Krimesë të pushtuar. Këto akse rrugore përbëjnë arteriet kryesore të furnizimit për forcat ruse që luftojnë në jug dhe lindje të Ukrainës. Sipas komandantëve ukrainas, sulmet e vazhdueshme kanë detyruar Rusinë të përdorë rrugë alternative, më të gjata dhe më pak efikase për furnizimin e trupave.
Shërbimi i Inteligjencës Ushtarake të Ukrainës thotë se dronët kanë bërë që disa segmente të korridorit tokësor që lidh Rusinë me Krimenë të bëhen tepër të rrezikshme për lëvizje. Si pasojë, është ngadalësuar transporti i karburantit, municioneve dhe përforcimeve ushtarake.
Për t’iu kundërvënë kësaj fushate, Rusia po shton ndjeshëm numrin e njësive të lëvizshme kundërajrore, po forcon pozicionet fikse me mitraloza dhe po vendos më shumë ekipe të specializuara për interceptimin e dronëve pranë qyteteve kryesore, tha operatori i dronëve Pharaon.
Për këtë arsye, pilotët ukrainas planifikojnë rrugët e fluturimit duke shmangur zonat ku dihet se veprojnë këto njësi të lëvizshme. Përmes kamerave të dronëve, ata arrijnë ndonjëherë të shohin edhe shkëndijat e zjarrit kundërajror, ndërsa droni kalon pranë tyre pa u goditur.
Sipas analistit Rob Lee, Rusia ka filluar të përdorë sisteme të luftës elektronike kundër rrjetit satelitor Starlink, pas një periudhe testimesh që kishte nisur që nga viti 2024. Megjithatë, deri tani efektiviteti i këtyre sistemeve ka mbetur i kufizuar.
“Mendoj se kanë arritur disa rezultate, por duhet të presim për të parë se sa efektive do të jenë në vazhdim”, tha ai.
