Rezultati i referendumit në Islandë kundër rifillimit të negociatave për anëtarësimin në Bashkimin Evropian ka marrë një tjetër dimension politik në Francë, pasi Marine Le Pen e ka përdorur votën islandeze si argument për vizionin e saj për një Evropë të përbërë nga shtete më të pavarura dhe sovrane.
Në një reagim në rrjetin social X, Le Pen e cilësoi vendimin e islandezëve si një rikujtim të asaj që ajo e quan “një të vërtetë të dukshme”: anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk është horizonti i natyrshëm për çdo demokraci evropiane.
Sipas saj, vota e islandezëve tregon se popujt duhet të kenë të drejtën të vendosin vetë për të ardhmen e tyre, institucionet dhe aftësinë për të mbrojtur interesat kombëtare.
Mesazhi i Le Pen shkon përtej Islandës. Ajo e vendos rezultatin në përballje me projektin e një integrimi më të thellë evropian, duke kundërshtuar atë që e quan rritje të federalizmit dhe transferim të mëtejshëm të sovranitetit drejt Komisionit Evropian.
“Një Evropë tjetër është e mundur – një Evropë e kombeve të lira dhe sovrane që bashkëpunojnë vullnetarisht në çështje me interes të përbashkët”, argumenton liderja franceze.
Islanda si shembull politik
Referendumi islandez nuk vendosi drejtpërdrejt për anëtarësimin në BE, por për rifillimin e negociatave të anëtarësimit. Megjithatë, rezultati ishte i qartë: rreth 52.8% votuan kundër, ndërsa 47.2% pro, me një pjesëmarrje prej rreth 82.5%.
Çështjet që dominuan fushatën ishin sovraniteti, kontrolli mbi burimet natyrore dhe veçanërisht peshkimi. Për shumë votues, ruajtja e kontrollit kombëtar mbi ujërat dhe industrinë e peshkimit ishte më e rëndësishme sesa përfitimet e mundshme ekonomike nga një integrim më i madh në BE.
Pikërisht këtë element duket se kërkon të shfrytëzojë Le Pen, idenë se një shtet evropian mund të bashkëpunojë me BE-në pa e konsideruar domosdoshmërish transferimin e mëtejshëm të kompetencave kombëtare si destinacionin përfundimtar.
Sinjal për Francën?
Deklarata merr peshë të veçantë kur vendoset në kontekstin francez.
Marine Le Pen ka qenë prej vitesh një nga figurat më kritike ndaj integrimit evropian. Në vitin 2017 ajo mbështeti hapur idenë e një referendumi për daljen e Francës nga BE-ja, ndërsa më vonë Rassemblement National u zhvendos nga kërkesa për “Frexit” drejt një strategjie që synon ndryshimin e vetë funksionimit të Bashkimit Evropian nga brenda.
Pikërisht këtu qëndron rëndësia e deklaratës së saj për Islandën.
Le Pen nuk po thotë se Franca duhet të largohet menjëherë nga BE-ja. Por duke përshëndetur një vendim që refuzon afrimin e mëtejshëm me Unionin dhe duke e paraqitur atë si shembull të sovranitetit kombëtar, ajo po promovon një model alternativ ndaj projektit federalist evropian.
Nëse ky vizion do të zgjerohej në vendet kryesore të BE-së, veçanërisht në Francë, ai do të nënkuptonte një ndryshim të rëndësishëm të ekuilibrit brenda Unionit: nga një Evropë që synon integrim gjithnjë e më të thellë, drejt një bashkimi ku shtetet anëtare ruajnë më shumë kompetenca dhe bashkëpunojnë vetëm në fusha të përcaktuara.
“Jo”-ja islandeze si precedent politik
Për Le Pen, rezultati islandez mund të shërbejë edhe si një precedent politik.
Ishulli nuk është kundër bashkëpunimit evropian në tërësi. Islanda tashmë është pjesë e tregut të përbashkët evropian përmes Zonës Ekonomike Evropiane dhe e zonës Schengen, ndërsa është gjithashtu anëtare e NATO-s.
Kjo i jep forcë argumentit të Le Pen se një shtet mund të jetë thellësisht i integruar ekonomikisht dhe politikisht me Evropën, pa qenë domosdoshmërish anëtar i Bashkimit Evropian.
Në këtë kuptim, “modeli islandez” mund të përdoret si kundërargument ndaj idesë se më shumë Evropë do të thotë domosdoshmërish më shumë integrim institucional.
Alarm apo thjesht një deklaratë politike?
Megjithatë, do të ishte e nxituar të interpretohej reagimi i Le Pen si një njoftim për një “Frexit”.
Qëndrimi aktual i saj është më kompleks. Ajo dhe kampi i saj kanë lëvizur nga kërkesa e drejtpërdrejtë për largimin e Francës nga BE-ja drejt idesë së një BE-je të reformuar, me më shumë hapësirë për sovranitetin kombëtar. Analiza të fundit e përshkruajnë këtë si një ndryshim të rëndësishëm nga pozicionet e saj të periudhës së fushatave të 2012 dhe 2017.
Por pikërisht kjo e bën mesazhin e saj për Islandën politikisht interesant.
Në vend që të kërkojë domosdoshmërish prishjen e BE-së, Le Pen po përpiqet të normalizojë një tjetër ide: një Evropë ku kombet kanë më shumë fjalë mbi vendimet e tyre dhe ku integrimi evropian nuk shihet si një proces i pakthyeshëm drejt federalizmit.
Dhe vota e Islandës, me një shumicë prej 52.8% kundër rifillimit të negociatave, i jep asaj një shembull konkret për ta mbështetur këtë argument.
Në prag të zhvillimeve të ardhshme politike në Francë dhe Evropë, pyetja është nëse mesazhe të tilla do të mbeten pjesë e retorikës euroskeptike të Le Pen, apo do të shndërrohen në një platformë më të gjerë për riformatimin e marrëdhënies së Francës me Bashkimin Evropian.
Nëse ndodh e dyta, “Jo”-ja e Islandës mund të kujtohet jo vetëm si një vendim i një vendi të vogël nordik, por si një tjetër gur në debatin evropian mbi sovranitetin kombëtar, federalizmin dhe të ardhmen e vetë Bashkimit Evropian.
