Në rrugën Shumatovaçka të Nishit, jo larg ndërtesës së Rektoratit, qëndron një minare e vetmuar. Pa majën e saj, e rrethuar nga gjurmët e kohës, duket sikur në heshtje ruan kujtimin e një bote që nuk ekziston më. Janë mbetjet e Xhamisë së Hasan Beut, e njohur edhe si Xhamia e Vjetër ose Xhamia e Rrënuar. Historia e saj është një nga ato që dëshmojnë se sa e pamëshirshme mund të jetë historia ndaj njerëzve, shtëpive dhe objekteve të tyre të kultit.
Xhamia u ndërtua në vitin 1737, në lagjen e Beogradit, si vakëf i bamirësve myslimanë. Dikur ishte vendtakim i besimtarëve, i lutjeve dhe i jetës së përditshme të komunitetit. Në atë kohë, Nishi ishte një qytet i rëndësishëm i Perandorisë Osmane, me shumë xhami, pazare dhe lagje që i jepnin formë pamjes së tij.
Por më pas erdhi viti 1878. Nishi kaloi nën sundimin e Principatës së Serbisë dhe jeta e qytetit nisi të ndryshonte në mënyrë të pakthyeshme. Popullsia myslimane u largua në masë nga shtëpitë e saj. Nga 15 xhamitë që ekzistonin në atë kohë, 12 prej tyre u rrënuan gjatë viteve 1878 dhe 1879. Xhamia e Hasan Beut ishte ndër të paktat që i mbijetuan kësaj periudhe.
Ajo mbeti si dëshmitare e njerëzve që u larguan, e oborreve që mbetën të zbrazëta dhe e ezaneve që gjithnjë e më rrallë jehonin në lagjet e Nishit.
Por vuajtjet e saj nuk përfunduan këtu. Përmbytjet e fuqishme të vitit 1896 e dëmtuan rëndë, ndërsa në vitin 1944, gjatë bombardimeve aleate të Nishit, xhamia u përfshi nga zjarri. Nga ajo mbeti vetëm minarja, pa majën e saj, si një rojtar i vetmuar i një jete të dikurshme. Pas luftës, për shkak të rrezikut të shembjes, ajo nuk u përdor më.
As vitet e nëntëdhjeta të shekullit të kaluar nuk e kursyen. Gjatë bombardimeve të NATO-s, më 7 maj 1999, në afërsi të saj ranë bomba thërrmuese. Një bombë amerikane e tipit BLU-97 u gjet në oborrin e xhamisë në vitin 2008, ndërsa një vit më vonë zona u kontrollua dhe u çminua sërish.
Sot, Xhamia e Hasan Beut ka statusin e monumentit të kulturës me rëndësi të madhe, por nga bukuria e dikurshme kanë mbetur vetëm disa fragmente. Për vite me radhë, hapësira përreth minares ishte mbuluar nga barërat e këqija, ndërsa oborri ishte shndërruar në një deponi ilegale mbeturinash. Edhe pse është pastruar, restaurimi i mirëfilltë ende mbetet në pritje.
Fati i kësaj xhamie është i pazakontë dhe i dhimbshëm. E ndërtuan njerëz që besonin se vakëfi i tyre do t’u shërbente brezave të ardhshëm. Ata nuk mund ta dinin se një ditë komuniteti për të cilin ishte ndërtuar pothuajse do të zhdukej, se muret e saj do të digjeshin, se oborri do të fshihte bomba dhe se minarja do të mbetej e vetmuar, pa xhaminë së cilës i përkiste.
Sot, njerëzit kalojnë pranë saj, ndoshta pa e ditur se çfarë përfaqëson. Ajo qëndron e heshtur dhe krenare, si dëshmitarja e fundit e një Nishi krejt tjetër.
Ndoshta ka ardhur koha që Xhamia e Hasan Beut të restaurohet. Jo vetëm për besimtarët, por edhe për hir të historisë, në shenjë respekti ndaj njerëzve që e ndërtuan dhe ndaj një pjese të së kaluarës që nuk duhet të zhduket.
Sepse, kur zhduket një objekt kulti, nuk zhduken vetëm gurët, tullat dhe minarja. Zhduken edhe gjurmët e jetës së njerëzve që dikur i përkisnin atij vendi.
