Fejzi HAJDARI
Nga Kumanova te “Penko” në Butel të Shkupit, një pyetje po bëhet gjithnjë e më e vështirë për t’u shmangur: A po zbatohet “optimizimi” i rrjetit shkollor me të njëjtin standard për të gjitha gjuhët e mësimit?
Nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës na thuhet se bëhet fjalë për optimizim të rrjetit shkollor, racionalizim, shfrytëzim më efikas të hapësirave dhe bashkim të nxënësve nga shkollat periferike me ato qendrore. Vetë ministrja Vesna Janevska e ka shpjeguar politikën pikërisht në këtë mënyrë.
Në parim, askush nuk mund të jetë kundër përdorimit racional të parasë publike apo kundër përmirësimit të cilësisë së arsimit, por këtu fillon problemi.
Optimizimi nuk mund të jetë optimizim vetëm kur bëhet fjalë për shqiptarët.
Nëse një paralele me pak nxënës është ekonomikisht dhe pedagogjikisht e paqëndrueshme, atëherë i njëjti kriter duhet të vlejë për çdo paralele, pavarësisht nëse mësimi zhvillohet në shqip, maqedonisht apo serbisht.
Dhe pikërisht këtu lindin pyetjet që Ministria, komunat dhe drejtuesit e arsimit duhet t’u përgjigjen me tabela, dokumente dhe shifra, jo me deklarata politike.
Kumanova: kush po optimizohet dhe kush po lihet jashtë optimizimit?
Të dhënat e paraqitura për rrjetin shkollor në Kumanovë ngrenë një çështje serioze.
Sipas materialeve të bëra publike për vitin shkollor 2026/27, në disa shkolla me mësim në gjuhën maqedonase dhe serbe vazhdojnë të funksionojnë paralele me numër shumë të ulët nxënësish.
Përmenden raste me:
• 1 nxënës;
• 2 nxënës;
• 3 nxënës;
• 4 nxënës;
• 7 nxënës;
ndërsa në të njëjtën kohë pretendohet se paralele me mësim në gjuhën shqipe janë mbyllur ose janë vënë në proces mbylljeje pikërisht për shkak të numrit të nxënësve.
Nëse këto të dhëna janë të sakta dhe dokumentet zyrtare i konfirmojnë, atëherë kemi një problem serioz të konsistencës së politikës publike. Nuk mjafton të thuhet “kemi kriter”.
Pyetja është: A zbatohet kriteri njësoj?
Për shkak se një kriter që zbatohet vetëm mbi një komunitet nuk është më thjesht kriter administrativ. Ai bëhet problem i barazisë në zbatimin e politikës publike.
“Penko” Butel, e nxori problemin në sipërfaqe
Rasti i shkollës “Petar Zdravkovski-Penko” në Butel të Shkupit, e bëri këtë debat edhe më të mprehtë.
Në fillim të vitit shkollor u raportua se një paralele e mësimit në gjuhën shqipe ishte mbyllur, ndërsa prindër dhe mësues ngritën pretendimin se paralelet në gjuhën maqedonase funksiononin edhe me numër dukshëm më të ulët nxënësish.
Ministrja Janevska më pas deklaroi se në “Penko” do të ketë katër paralele në gjuhën shqipe dhe se nxënësit nga Çairi që kanë vëlla ose motër në atë shkollë do të mund të regjistrohen.
Por ky zhvillim nuk e mbyll çështjen. Përkundrazi, e bën pyetjen edhe më të madhe:
Pse u desh një konflikt publik, reagime të prindërve dhe presion politik që të sqarohej ajo që duhej të ishte e qartë që në fillim?
Nëse kriteret janë të qarta, transparente dhe të barabarta, ato duhet të jenë të kuptueshme për çdo prind, çdo mësues dhe çdo komunitet.
Nuk kërkojmë privilegj. Kërkojmë të njëjtin metër. Kjo është pika thelbësore.
Shqiptarët nuk kanë nevojë për ndonjë privilegj administrativ. Nuk duhet të kërkojnë që një klasë me pak nxënës të mbahet hapur vetëm sepse është shqiptare. Por as nuk mund të pranojnë të kundërtën:
që një klasë shqiptare të mbyllet për shkak të numrit të vogël të nxënësve, ndërsa një klasë tjetër me numër edhe më të vogël të vazhdojë të funksionojë.
Në këtë rast, problemi nuk është vetëm arsimi. Problemi është barazia në zbatimin e rregullave.
Transparenca nuk matet me konferenca për shtyp
Ministria duhet të publikojë të dhënat e plota të optimizimit. Jo vetëm numrin e shkollave të mbyllura. Jo vetëm numrin e paraleleve të bashkuara. Jo vetëm numrin e mësuesve që, sipas ministres, nuk kanë humbur vendet e punës.
Duhet të publikohet një tabelë e plotë:
shkolla – komuna – gjuha e mësimit – numri i nxënësve – numri i paraleleve – numri mesatar i nxënësve për paralele – vendimi për optimizim ose jo.
Vetëm atëherë publiku mund të shohë nëse kemi një politikë uniforme apo një zbatim selektiv, sepse nëse një shkollë me 3 nxënës nuk optimizohet, ndërsa një paralele me numër më të madh nxënësish mbyllet, Ministria duhet të shpjegojë pse?
Nëse arsyeja është gjuha e mësimit, atëherë kemi një problem shumë më të madh. Nëse arsyeja nuk është gjuha, atëherë le të shohim dokumentet që e dëshmojnë këtë.
“Optimizimi” nuk duhet të bëhet fjalë magjike
Ka një rrezik të madh në përdorimin e fjalëve të mëdha administrative.
“Optimizim”, “Racionalizim”, “Efikasitet”, “Reorganizim”…
Të gjitha këto mund të jenë politika krejtësisht legjitime, por asnjëra prej tyre nuk është përgjigje në vetvete.
Një klasë nuk bëhet më pak shqiptare vetëm sepse është e vogël, sikurse një klasë nuk bëhet më e justifikueshme vetëm sepse është maqedonase apo serbe.
Prandaj kriteri duhet të jetë i njëjtë.
Dhe pikërisht këtu Ministria duhet të jetë më transparente se kurrë.
Pyetja që nuk mund të fshihet më
Nëse shteti thotë se ka tepricë prej 1.800 paraleleve dhe rreth 3.000 mësuesve, siç ka deklaruar Janevska duke iu referuar të dhënave të UNICEF-it dhe Bankës Botërore, atëherë optimizimi është një çështje serioze kombëtare dhe financiare. Por pikërisht për këtë arsye duhet të jetë edhe matematikisht transparent.
Ku janë 1.800 paralelet?
Sa prej tyre janë në maqedonisht? Sa në shqip? Sa në turqisht? Sa në serbisht? Sa në gjuhë të tjera? Sa janë mbyllur? Sa janë bashkuar?
Dhe, sidomos dyshimi “fle” këtu: Me çfarë kriteri?
Për shkak se nëse një kriter financiar dhe demografik përdoret për të mbyllur një klasë shqiptare, ndërsa i njëjti kriter nuk përdoret në një klasë maqedonase me një, dy, tre ose katër nxënës, atëherë Ministria nuk mund të kërkojë që qytetarët ta quajnë këtë thjesht “optimizim”.
Duhet të japë shpjegim.
Dhe këtu përgjegjësia nuk është vetëm e ministres
Nëse këto raste konfirmohen nga dokumentet zyrtare, përgjegjësia nuk mund të mbetet vetëm te ministrja Janevska.
Përgjegjësi kanë edhe drejtuesit e shkollave. Përgjegjësi kanë komunat. Përgjegjësi kanë këshillat shkollorë. Përgjegjësi kanë përfaqësuesit politikë shqiptarë. Përgjegjësi kanë edhe ata që mbajnë poste në sistemin arsimor dhe heshtin kur një standard i ndryshëm pretendohet se po aplikohet ndaj nxënësve shqiptarë.
Sidomos përfaqësuesit shqiptarë në institucionet e arsimit duhet të kërkojnë publikimin e çdo vendimi, çdo kriteri dhe çdo tabele të optimizimit.
Sepse heshtja përballë një pabarazie të dokumentuar nuk është zgjidhje.
Jo më fjalë – publikoni numrat
Në fund, debati është shumë i thjeshtë.
Nëse Ministria është e bindur se optimizimi është i drejtë, profesional dhe gjuhësisht neutral, atëherë nuk ka asnjë arsye të frikësohet nga publikimi i të gjitha të dhënave.
Publikoni çdo shkollë. Publikoni çdo paralele. Publikoni numrin e nxënësve. Publikoni gjuhën e mësimit. Publikoni vendimin për secilën paralele. Dhe pastaj le ta shohë publiku vetë.
Sepse, shqiptarët nuk po kërkojnë që paralelet shqiptare të mbahen hapur me çdo kusht.
Po kërkojnë diçka shumë më elementare: të mos mbyllen ato vetëm sepse janë shqiptare, ndërsa të tjerat mbahen gjallë me të njëjtin ose edhe më të vogël numër nxënësish.
Nëse “optimizimi” zbatohet me të njëjtin metër për të gjithë, le të publikohet dhe të shihet. Nëse jo, atëherë fjala “optimizim” rrezikon të shndërrohet nga një term administrativ në një maskë politike për një standard të dyfishtë.
Dhe kjo është një akuzë që nuk duhet të hidhet në ajër. Duhet të provohet me dokumente. Por nëse dokumentet e provojnë, atëherë nuk kemi më vetëm një debat për numrin e nxënësve.
Kemi një debat për barazinë e qytetarëve para institucioneve të shtetit.
