Halil Krasniqi
India është një nga shembujt më të mëdhenj politikë dhe shoqërorë në botën moderne. Një shtet me rreth 1.4–1.5 miliardë banorë, me dhjetëra gjuhë, shumë identitete rajonale dhe një numër të madh besimesh fetare, arrin të funksionojë si një republikë e vetme.
Pyetja është e thjeshtë, si është e mundur që një shtet kaq i madh dhe kaq i larmishëm të funksionojë si një shtet i vetëm?
Një pjesë e përgjigjes gjendet në Kushtetutën e Indisë. Kushtetuta u miratua më 26 nëntor 1949, dhe hyri në fuqi më 26 janar 1950, duke vendosur bazën kushtetuese të Republikës së Indisë.
India ndërtoi një sistem federal, ku pushteti nuk përqendrohet i tëri në qeverinë qendrore. Shtetet federale kanë institucionet dhe kompetencat e tyre, ndërsa niveli qendror merret me çështjet që i përkasin Unionit. Sot India përbëhet nga 28 shtete dhe 8 territore të Unionit.
Por, madhështia e modelit indian nuk qëndron vetëm te numri i njësive administrative. Ajo që është më interesante është mënyra se si është trajtuar gjuha, kultura dhe identiteti rajonal.
Kushtetuta indiane përfshin 22 gjuhë në Shtojcën e Tetë: ndër to hindi, bengalisht, tamilisht, teluguisht, marathi, gujaratisht, kannada, malajalamisht, panjabisht, urdu, asameze, nepalisht dhe të tjera. Por India nuk ka vetëm 22 gjuhë. Regjistrimi zyrtar dokumenton një realitet shumë më të pasur gjuhësor.
Në shumë raste, gjuhët kryesore kanë edhe hapësira të forta territoriale. Tamilishtja është e lidhur fuqishëm me Tamil Nadun, teluguishtja me Andhra Pradesh dhe Telangana, marathishtja me Maharashtra-n, gujaratishtja me Gujarat-in, bengalishtja me West Bengal-in, kannada me Karnataka-n dhe malajalamishtja me Kerala-n.
Pra, India nuk u përpoq ta zhdukte identitetin rajonal. Ajo krijoi hapësirë që identiteti rajonal të ekzistojë brenda identitetit indian. Një qytetar mund të jetë tamil dhe indian, bengal dhe indian, marathi dhe indian. Këto identitete nuk duhet domosdoshmërisht të përjashtojnë njëri-tjetrin.
Edhe besimet fetare janë pjesë e rëndësishme e realitetit indian. Sipas regjistrimit zyrtar të vitit 2011, gjashtë komunitetet kryesore fetare janë hindusët, myslimanët, të krishterët, sikët, budistët dhe xhainët, krahas kategorive të tjera të besimeve dhe traditave fetare.
Pra, edhe këtu shteti nuk mund të funksionojë duke pretenduar se të gjithë qytetarët kanë të njëjtën fe, të njëjtën gjuhë apo të njëjtën kulturë. India është ndërtuar mbi një realitet tjetër shumë identitete, një shtet.
Ky është edhe thelbi i sistemit federal. Në vend që çdo problem gjuhësor, kulturor apo rajonal të dërgohet në qeverinë qendrore, një pjesë e madhe e çështjeve administrohen në nivelin e shteteve dhe njësive lokale. Qeveria qendrore ruan shtetin dhe interesat e përbashkëta, shtetet federale administrojnë një pjesë të madhe të jetës rajonale, ndërsa qeverisja lokale merret me nevojat më të afërta të qytetarit.
Kështu, qytetari nuk ka nevojë të zgjedhë ndërmjet identitetit të tij rajonal dhe shtetit të përbashkët.
Mësimi më i rëndësishëm nuk është se India është një shtet perfekt. Nuk është. India ka pasur dhe vazhdon të ketë konflikte etnike, fetare, gjuhësore dhe rajonale. Por ajo ka zhvilluar një mekanizëm institucional për t’i menaxhuar këto dallime dhe për t’i mbajtur ato brenda një strukture të përbashkët shtetërore.
Në vend që të thotë “duhet të jemi të gjithë njësoj”, modeli federal indian në thelb pranon një ide tjetër: “mund të jemi të ndryshëm dhe përsëri të jemi pjesë e të njëjtit shtet”.
Kjo është një filozofi me rëndësi të veçantë për shoqëritë multietnike. India nuk e ka zgjidhur përfundimisht problemin e diversitetit, por historia e saj tregon se një shtet shumë i madh mund ta menaxhojë diversitetin përmes federalizmit, institucioneve rajonale, njohjes së gjuhëve dhe një strukture të përbashkët shtetërore, në vend që ta trajtojë diversitetin si kërcënim.
Në fund, mësimi që del nga përvoja indiane është i qartë…
Një shtet nuk bëhet më i fortë duke i bërë të gjithë të njëjtë. Një shtet bëhet më i fortë kur arrin t’i bëjë njerëzit e ndryshëm të ndihen pjesë e të njëjtit shtet.
