Ndërsa publiku flet kryesisht për drogat klasike si heroina, kokaina ose marihuana, modeli i përdorimit të substancave midis të rinjve në Evropë ka ndryshuar në heshtje për disa vite. Në vend të tyre janë gjithnjë e më shumë cigaret elektronike, produktet e nikotinës, oksidi i azotit, i njohur më mirë si “gaz qeshës”, si dhe dhjetëra droga të reja sintetike ose të ashtuquajtura “droga të projektuara”.
Aktualisht nuk ka të dhëna zyrtare në Maqedoninë e Veriut që do të tregonin përmasa epidemike të këtij fenomeni. Megjithatë, kjo nuk do të thotë që problemi nuk ekziston.
Përkundrazi. Shkollat, profesionistët e shëndetit dhe prindërit po paralajmërojnë gjithnjë e më shumë se këto produkte po bëhen pjesë e jetës së përditshme të të rinjve, ndërsa institucionet ende nuk kanë një sistem që do të tregonte se sa i përhapur është përdorimi i tyre dhe çfarë pasojash lënë.
Varësitë e reja nuk janë si ato të vjetrat
Dhjetë vjet më parë, shqetësimet më të mëdha ishin alkooli, cigaret dhe drogat klasike narkotike.
Sot, shumë të rinj nuk fillojnë me cigare, por me avullim. Ata nuk kërkojnë një shitës në rrugë, por një produkt që mund të porositet lehtësisht në internet ose të blihet në një dyqan lokal. Në vend të substancave që të gjithë i njohin si të rrezikshme, ofrohen produkte që duken moderne, shumëngjyrëshe dhe “të sigurta”.
Ky është pikërisht ndryshimi më i madh.
Çfarë janë “drogat e projektuara”?
Këto janë substanca psikoaktive të krijuara sintetikisht që imitojnë kimikisht efektet e drogave të njohura, por prodhohen me një përbërje të ndryshuar për të shmangur ndalimet ligjore.
Problemi është se efektet e tyre shpesh janë të paparashikueshme. Mjekët paralajmërojnë se ato mund të shkaktojnë çrregullime të rënda mendore, halucinacione, aritmi kardiake, konvulsione dhe madje edhe gjendje kërcënuese për jetën.
Qindra substanca të tilla të reja psikoaktive janë regjistruar tashmë në Evropë, dhe numri i tyre është vazhdimisht në rritje.
“Gazi qesharak” nuk është argëtim i padëmshëm
Oksidi i azotit, i quajtur gjerësisht “gaz qeshës”, është konsideruar prej kohësh si argëtim i padëmshëm në festivale dhe festa.
Por njohuritë mjekësore sot tregojnë një pamje tjetër.
Përdorimi i përsëritur mund të çojë në mungesë të vitaminës B12, dëmtim të nervave periferikë, çrregullime të ecjes, humbje të ndjesisë në ekstremitete, kriza dhe madje edhe paralizë të pjesshme.
Pikërisht për shkak të rasteve të tilla, në disa vende evropiane po zhvillohen fushata publike për të paralajmëruar të rinjtë, dhe disa vende kanë vendosur tashmë kufizime në shitjen e tij.
Vapingu nuk ka të bëjë vetëm me nikotinën
Cigaret elektronike janë prezantuar prej kohësh si një alternativë “më e sigurt” ndaj pirjes së duhanit tradicional.
Por studimet e fundit tregojnë një rrezik të ri.
Në Mbretërinë e Bashkuar, analiza laboratorike e cigareve elektronike të konfiskuara nga shkollat e mesme ka zbuluar praninë e kanabinoideve sintetike, ketaminës, ekstazisë dhe substancave të tjera të paligjshme në disa nga pajisjet. Kjo do të thotë që përdoruesit ndonjëherë nuk e dinë se çfarë po thithin në të vërtetë.
Çfarë tregojnë të dhënat evropiane?
Sondazhi më i fundit evropian ESPAD tregon se përdorimi i substancave të reja psikoaktive, avullimit dhe oksidit të azotit, nuk është më një fenomen margjinal.
Mesatarisht, 44% e studentëve në vendet pjesëmarrëse në ESPAD raportuan se kishin përdorur cigare elektronike të paktën një herë në jetën e tyre, me prevalencë kombëtare që varionte nga 22% në Portugali në 57% në Hungari. Në 13 nga 37 vendet e ESPAD, të paktën gjysma e studentëve kishin provuar cigare elektronike, ndërsa vetëm në gjashtë vende (Portugali, Maltë, Islandë, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Irlandë) më pak se një e treta e studentëve raportuan përdorim gjatë gjithë jetës.
Për herë të parë, studimi gjurmoi gjithashtu përdorimin e “gazit qeshës”, ndërsa cigaret elektronike vazhdojnë të rriten tek adoleshentët. Maqedonia e Veriut është pjesë e këtij studimi, por të dhënat vendase nuk janë ende mjaftueshëm të detajuara për të dhënë një pamje të saktë të të gjitha substancave të reja.
A është vonë Maqedonia e Veriut?
Kjo është pyetja që meriton debat publik.
Në vend, aktualisht nuk ka fushata të organizuara kombëtare, si ato që tashmë janë zbatuar në disa vende evropiane, rreth rreziqeve të “gazit të qeshjes”, as raportime të rregullta publike mbi substancat e reja psikoaktive tek të rinjtë.
Kjo nuk do të thotë që problemi nuk ekziston.
Kjo mund të nënkuptojë që nuk po e ndjekim mjaftueshëm nga afër.
Parandalimi është gjithmonë më i lirë se trajtimi.
Përvoja nga Evropa tregon se varësitë e reja nuk vijnë me paralajmërime spektakolare. Ato shfaqen së pari si një trend mode, si një eksperiment i padëmshëm ose si diçka që “po e bëjnë të gjithë”.
Vetëm më vonë fillojnë të shfaqen pasojat shëndetësore.
Prandaj, për të parandaluar një epidemi të përdorimit të substancave të reja psikoaktive, është koha për të filluar monitorimin, matjen dhe paralajmërimin për shfaqjen e tyre, përndryshe do të reagojmë përsëri vetëm kur problemi të bëhet i dukshëm për të gjithë.
Dhe pastaj zakonisht është tepër vonë.
