Pasardhësit e familjeve të shpërngulura në Turqi pas Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore, përfshirë ato shqiptare po shfaqin një interes në rritje për t’u rikthyer në vendlindjen e të parëve të tyre.
Sipas të dhënave të siguruara, gjatë dy dekadave të fundit (2006-2026), vërehet një trend i fuqishëm i migracionit nga Turqia drejt Maqedonisë së Veriut, përcjell INA.
Shifrat e rikthimit
Sipas portalit Kurir, gjatë periudhës 20-vjeçare, në Maqedoni janë vendosur 16,589 persona nga Turqia, ndërsa nga Maqedonia drejt Turqisë janë shpërngulur vetëm 1,244 qytetarë. Kjo llogarit një bilanc pozitiv prej 15,345 personash më shumë në favor të Maqedonisë për këtë periudhë.
Të ardhur/Të shpërngulur nga Turqia në dhe nga Maqedonia në periudhën 20-vjeçare:
2006: 56 / 3
2007: 53 / 0
2008: 91 / 0
2009: 296 / 15
2010: 337 / 28
2011: 455 / 73
2012: 605 / 28
2013: 482 / 30
2014: 697 / 13
2015: 1324 / 30
2016: 784 / 31
2017: 918 / 80
2018: 812 / 111
2019: 1250 / 59
2020: 605 / 85
2021: 1263 / 113
2022: 1712 / 203
2023: 2049 / 235
2024: 3750 / 107
Gjithsej në Maqedoni nga Turqia në periudhën 2006 – 2024:
Të ardhur: 16.589
Të shpërngulur: 1.244
Dëbimi i Shqiptarëve drejt Turqisë: Marrëveshjet dhe Shifrat
Sipas dokumenteve të historianëve shqiptarë, shpërngulja masive u realizua përmes tre valëve kryesore, të bazuara në marrëveshje ndërshtetërore që synonin “shkombëtarizimin” e trojeve shqiptare.
1. Marrëveshja e vitit 1926
Kjo marrëveshje hapi rrugën për dëbimet e para masive duke i trajtuar shqiptarët si turq.
-
Citimi: “Dispozitat e kësaj Marrëveshje u shfrytëzuan për të dëbuar popullsinë shqiptare nga Kosova për në Turqi, duke e konsideruar atë si turke.”
-
Shifra: Parashikohej emigrimi i 300,000 deri në 400,000 personave.
2. Konventa e vitit 1938
Një marrëveshje më specifike që synonte spastrimin e zonave rurale dhe qyteteve të Kosovës dhe Maqedonisë.
-
Citimi: “Më 1938 u siglua një tjetër marrëveshje… në bazë të së cilës parashikohej riatdhesimi i 250,000 vetave të ashtuquajtur turq.”
-
Bilanci (1913-1941): Shifra totale e të shpërngulurve arriti në 580,000 persona.
3. Shpërngulja e pasluftës (1949-1970)
Kjo fazë u shoqërua me terrorin e UDB-së dhe krijimin e “Qendrës Transitore” në Shkup.
-
Citimi mbi metodën: “Në regjistrimet e vitit 1953 u hodh baza për shpërngulje mbasi shumë njerëz u detyruan të regjistroheshin si të kombësisë turke.”
-
Shifra: Gjatë kësaj periudhe (1949-1970) u shpërngulën edhe 283,000 shqiptarë të tjerë.
-
Lehtësirat: Taksa për lënien e shtetësisë u ul nga 12,000 në vetëm 2,000 dinarë për person.
4. Realiteti Demografik (Statistikat e vitit 1967)
Sipas dokumenteve të Ministrisë së Brendshme Turke që dispononte Tirana zyrtare:
-
1,890,000 ishte numri i përgjithshëm i personave me origjinë shqiptare në Turqi.
-
412,000 prej tyre flisnin ende rrjedhshëm gjuhën shqipe.
1. Për Marrëveshjen e vitit 1926 dhe 1938: Marrëveshjet u nënshkruan midis përfaqësuesve të Mbretërisë Serbo-Kroate-Sllovene (Jugosllavisë) dhe Republikës së Turqisë. Teksti specifikon se delegacioni jugosllav ishte ai që finalizoi detajet për numrin e madh të emigrantëve (rreth 250,000 veta). Ajo e vitit 1938 u nënshkrua nga Ivan Vukotiç-zyrtar i lartë i Ministrisë së Jashtme të Mbretërisë SKS.
Sipas tekstit tuaj, kjo marrëveshje u shoqërua me njoftime zyrtare në shtypin turk, gazetën “Vatan” të datës 12 korrik 1938 ku thuhej se 250 mijë emigrantë nga Jugosllavia do të arrinin në Turqi.
2. Për periudhën e pasluftës (Vitet 1950): Ndonëse shpesh njihet si “Marrëveshja Gentleman” (marrëveshje gojore), në tekstin tuaj përmenden emra specifikë të udhëheqësve jugosllavë që nxitën këtë proces në terren:
-
Gjoko Pajkoviq (Sekretar i Partisë për Kosovën në atë kohë).
-
Dushan Mugosha.
Shpërngulja nuk ishte vullnetare, por pasojë e një politike të mirëmenduar të Jugosllavisë, e cila përdori Maqedoninë si urë kalimi: “Krijuan Maqedoninë e sidomos qytetin e Shkupit si qendër transitore… regjistroheshin si me kombësi turke e pastaj plotësonin dokumentet për në Turqi.”
