Fejzi HAJDARI, Koment politik – Analizë
Në Beograd mund të ndryshojnë presidentët, qeveritë, partitë dhe brezat politikë. Por pyetja që shtrohet sot është shumë më e rëndë: A po ndryshon vërtet mendësia politike ndaj Kosovës, apo vetëm emrat e atyre që e përfaqësojnë atë?
Fitorja e Listës Studentore në Serbi ka krijuar pritshmëri për një kapitull të ri politik. Pas viteve të qeverisjes së Aleksandar Vuçiqit, ndryshimi i pushtetit mund të përfaqësojë një kthesë të rëndësishme për demokracinë e brendshme serbe. Por kur vjen puna te Kosova, programi i kësaj lëvizjeje jep arsye serioze për shqetësim.
Gazetari i njohur gjerman Michael Martens, në analizën e publikuar në gazetën prestigjioze gjermane “Frankfurter Allgemeine Zeitung”, ngre pikërisht këtë problem: një lëvizje që premton shkëputje nga sistemi i vjetër, në politikën ndaj Kosovës paraqet qëndrime që ngjajnë dukshëm me ato të pushtetit që sapo ka zëvendësuar.
Dhe pikërisht këtu fillon kundërthënia e madhe politike: KUNDËR VUÇIQIT NË BEOGRAD, POR ME QËNDRIME TË NGJASHME PËR KOSOVËN!
Lista Studentore kundërshton pavarësinë e Kosovës, angazhohet për pengimin e anëtarësimit të saj në organizatat ndërkombëtare dhe vazhdon t’i trajtojë institucionet e Prishtinës si struktura të përkohshme.
Madje, programi parashikon ndjekje penale ndaj zyrtarëve serbë që kanë marrë pjesë në marrëveshje me Kosovën, nëse ato vlerësohen si antikushtetuese.
Çfarë ndryshimi thelbësor paraqet kjo nga politika e deritanishme e Beogradit?
Nëse një forcë e re politike e sheh Kosovën ende si territor mbi të cilin Serbia duhet të rikthejë autoritetin, atëherë ndryshimi demokratik brenda Serbisë nuk shoqërohet automatikisht me ndryshim të politikës rajonale.
Kundërshtimi i korrupsionit, autoritarizmit dhe kapjes së institucioneve është një gjë. Pranimi i realitetit politik dhe shtetëror të Kosovës, është një çështje tjetër.
Një lëvizje mund të jetë reformiste në politikën e brendshme, ndërsa njëkohësisht të mbetet konservatore ose nacionaliste në politikën e jashtme.
Pikërisht ky është paradoksi që analiza e Martensit nxjerr në pah.
Kosova s’është një problem që zgjidhet duke mohuar ekzistencën e saj
Kosova ka institucionet, territorin, popullsinë dhe rendin e saj kushtetues. Pavarësia e saj është njohur nga shumë shtete dhe është bërë pjesë e realitetit politik ndërkombëtar, pavarësisht kundërshtimit të vazhdueshëm të Serbisë.
Beogradi mund të vazhdojë të mos e njohë. Mund të kundërshtojë anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare. Mund të ndërtojë programe politike mbi pretendime historike dhe kushtetuese, por mosnjohja nuk e zhduk realitetin.
Z.Martens paralajmëron se përpjekja për ta rikthyer kontrollin serb mbi Kosovën përmes forcës do të nënkuptonte luftë, me pasoja të rënda për Serbinë dhe gjithë rajonin.
Ky paralajmërim meriton vëmendje, jo sepse lufta është e pashmangshme, por sepse programet politike që shpërfillin realitetin, mund të prodhojnë kriza të reja.
Një program i ri, por edhe partnerët e vjetër gjeopolitikë
Shqetësimet nuk përfundojnë te Kosova. Lista Studentore parashikon ruajtjen e partneritetit me Rusinë, kundërshton vendosjen e sanksioneve ndaj Moskës dhe synon zgjerimin e bashkëpunimit strategjik me Kinën.
Këto qëndrime nuk dëshmojnë domosdoshmërisht se qeveria e re do të ndjekë çdo praktikë të pushtetit të mëparshëm. Megjithatë, ato tregojnë se ndryshimi politik në Beograd nuk ka sjellë ende një shkëputje të qartë nga disa orientime tradicionale të politikës së jashtme serbe.
Dhe kjo është arsyeja pse entuziazmi për ndryshimin e pushtetit duhet të shoqërohet me një analizë të kujdesshme të programit të fituesve.
Demokracia nuk matet vetëm me mënyrën si e merr pushtetin, por edhe me mënyrën si i trajton të drejtat, kufijtë dhe sovranitetin e të tjerëve.
Hijet e Historisë: Nga “Naçertania” te politika e dëbimit
Për ta kuptuar mosbesimin që ekziston ndaj politikës së Beogradit, nuk mund të anashkalohet historia.
Në shekullin XIX, Ilija Garashanini hartoi Naçertanijen (1844), një projekt të zgjerimit politik serb në Ballkan. Në vitin 1937, Vasa Çubrilloviqi paraqiti elaboratin famëkeq për dëbimin e shqiptarëve, ku përshkruheshin masa të dhunshme për largimin e tyre nga vendbanimet.
Në vitin 1938, Jugosllavia dhe Turqia arritën një marrëveshje për shpërnguljen e popullsisë myslimane, e cila nuk u zbatua sipas planit. Më vonë, periudha e Aleksandar Rankoviqit u karakterizua nga represioni policor dhe presionet ndaj shqiptarëve të Kosovës.
Në fund të shekullit XX, idetë nacionaliste të lidhura me figura si Dobrica Qosiqi dhe politikat e regjimit të Sllobodan Millosheviqit u bënë pjesë e një periudhe që kulmoi me luftën, dëbimet masive dhe krimet kundër shqiptarëve të Kosovës.
Kjo histori dëshmon ekzistencën e një tradite të gjatë të politikave shtetërore represive dhe projekteve nacionaliste ndaj shqiptarëve.
Por ajo nuk do të thotë se çdo qytetar serb, çdo student apo çdo brez i ri, ndan përgjegjësinë ose bindjet e atyre që i hartuan dhe zbatuan këto politika.
Përgjegjësia historike kërkon përballje me dokumentet, veprimet dhe institucionet konkrete, jo fajësim kolektiv.
A mund të shkëputet brezi i ri nga kjo trashëgimi?
Në protestat serbe janë shfaqur edhe simbole e parulla nacionaliste për Kosovën. Kjo ka ngritur pyetje për raportin mes kërkesave për demokratizim dhe qëndrimeve të trashëguara nacionaliste.
Nëse edhe brenda protestave kundër Vuçiqit përdoren fyerje etnike ndaj shqiptarëve, një sjellje e tillë nuk mund të justifikohet si pjesë normale e debatit politik. Ajo duhet dënuar pavarësisht se nga cili kamp vjen.
Megjithatë, protesta studentore ka përfshirë njerëz me bindje të ndryshme. Për këtë arsye, asnjë parullë e veçantë nuk mund të merret si provë se të gjithë pjesëmarrësit kanë të njëjtën mendësi.
Testi i vërtetë për Listën Studentore do të jetë mënyra se si i kthen deklaratat në politika konkrete: A do ta vazhdojë pengimin diplomatik të Kosovës, a do t’i kundërshtojë marrëveshjet ekzistuese dhe a do të ndërtojë marrëdhënie me Prishtinën mbi bazën e dialogut?
Përgjigjet nuk do t’i japin sloganet e fushatës, por vendimet e institucioneve të reja.
Pëfundimi: Ndryshimi i emrave nuk mjafton për të ndryshuar politikën
Rënia e një pushteti autoritar mund të jetë një fitore për qytetarët e një vendi. Por ajo nuk është, vetvetiu, garanci për pajtim me fqinjët.
Programi i Listës Studentore ofron arsye konkrete për skepticizëm lidhur me një kthesë të afërt të politikës serbe ndaj Kosovës. Kjo nuk e përjashton mundësinë e pragmatizmit në të ardhmen, por e bën të domosdoshme që pritshmëritë të mbështeten në veprime, jo në imazhin e ri politik.
Serbia mund ta ketë ndryshuar pushtetin. Në raport me Kosovën, megjithatë, pyetja mbetet e hapur: A do të ndryshojë edhe politika, apo do të vazhdojë e njëjta përballje me një gjuhë të re dhe me fytyra të reja?
Për shkak se pajtimi nuk fillon me zëvendësimin e një lideri, por ai fillon kur politika heq dorë nga pretendimi për të vendosur mbi të ardhmen e një populli tjetër.
