- Ambasador, mirë se vini në këtë intervistë në Alsat.
Faleminderit shumë që më ftuat. Jam shumë i lumtur që jam, për herë të parë, në TV Alsat.
Është një nder që ju kemi këtu.
Pra, pyetja ime e parë mund të jetë pak e direkte si pyetje e parë, por a është BE-ja e shqetësuar për vonesën në zbatimin e ndryshimeve kushtetuese në Maqedoninë e Veriut?
Nuk do ta përdorja termin “e shqetësuar”, por në realitet ajo që ndodh është se rruga e Maqedonisë së Veriut drejt BE-së është e qartë dhe e hapur, ashtu siç pozita e BË-së është shumë e qartë dhe konsistente. Siç e dini, në korrik 2022, shtetet anëtare të BE-së miratuan unanimisht përfundimet e Këshillit, të cilat përfshijnë detyrimin për të miratuar ndryshimet kushtetuese. Pasi të përmbushet ky angazhim, ne jemi gati të shkojmë shumë shpejt, të hapim negociatat, nuk nevojiten raunde të reja negociatash ose dialogu politik. Megjithatë, për të qenë në gjendje të hapim grupin e parë, siç themi ne, kapitullin e parë të negociatave, vendi duhet të miratojë edhe dy dokumente të rëndësishme; udhërrëfyesi për administratën publike, kjo është bërë tashmë, udhërrëfyesi për sundimin e ligjit është në proces finalizimi dhe plani i veprimit për komunitetet dhe pakicat, i cili gjithashtu ka pasur konsultimin publik dhe është drejt finalizimit. Pra, sapo t’i kemi gati edhe këto dokumente, do të jemi gati të ecim përpara shpejt, sigurisht, me kusht që ndryshimet kushtetuese të miratohen.
Por ne jemi disi në një rrugë pa krye sepse qeveria jonë, Kryeministri ynë, po kërkon garanci dhe shtetet anëtare po thonë se nuk mund të ketë garanci të tilla siç po kërkon Kryeministri. Dhe nga ana tjetër, ne po përballemi me ndryshime të mëdha gjeopolitike në botë. Dhe duke pasur parasysh se interesi dhe qëllimet e fuqive të mëdha politike, fuqive botërore në botë, po ndryshojnë, a po heq dorë BE nga kërkimi i një zgjidhjeje për Maqedoninë e Veriut sepse duket sikur keni humbur interesin si BE?
Absolutisht jo. Dera e pranimit në BE për Maqedoninë e Veriut është e hapur, gjerësisht e hapur, dhe në fakt ne nuk shohim asnjë vend tjetër për Maqedoninë e Veriut përveç që të jetë anëtare e Bashkimit Evropian. E thatë me të drejtë se po jetojmë kohë të jashtëzakonshme dhe imperativët gjeopolitikë e kanë bërë pranimin në BE një imperativ për ne. Pra, është koha për të ecur përpara. Megjithëse, kam respekt të lartë për pozicionin e Kryeministrit, por në të njëjtën kohë, të gjithë e dimë që zgjerimi është një proces politik, është një proces ligjor. Gjithashtu, është një proces ku angazhimet janë aty për t’u zbatuar në mënyrë që të mund të ecim përpara. Prandaj, është koha për të ngulitur, nëse më lejoni, besimin në proces. Sepse nuk ka dyshim se ndërsa reformat po ecin përpara, ndërsa këto dokumente për të cilat sapo fola janë aty dhe të gjitha veprimet zbatohen, në momentin që hapni negociatat, atëherë dinamizmi politik ndryshon plotësisht. Pra, ekziston një mundësi e qartë dhe një moment i qartë për të shfrytëzuar këtë mundësi.
Pse mendoni se Kryeministri nuk po shkon drejt hapjes së mundësisë për negociata ndoshta me Bullgarinë ose me qeverinë atje?
Duhet ta ftoni Kryeministrin për këtë. Por qëndrimi ynë nga BE-ja ka qenë shumë konsistent me udhëheqësit e BE-së që vijnë në Maqedoninë e Veriut. Pata nderin të mirëpres katër prej tyre katër herë kohët e fundit, vetëm vitin e kaluar. Ata kishin një mesazh shumë të qartë dhe të paqartë se ne duam që Maqedonia e Veriut të bëhet anëtare e familjes së BE-së. Pra, jo vetëm që tani duhet të përmbushim detyrimet, por në kontekstin aktual duhet të ecim përpara me reformat dhe të sigurojmë edhe atë që duan qytetarët. Sepse jam i inkurajuar. Në fakt, kohët e fundit patëm një sondazh shumë të rëndësishëm nga Instituti i mirënjohur lokal për Demokraci dhe fondacioni Konrad Adenauer, ku gjetja është se 71% e qytetarëve të këtij vendi dëshirojnë anëtarësimin në BE dhe akoma më inkurajuese, të rinjtë. Pati një rritje nga 60 në 80% mbështetje. Pra, është koha e duhur për të përmbushur kërkesat e qytetarëve. Dhe nga ana jonë jemi gati të shoqërojmë Maqedoninë e Veriut në këtë proces.
Si e siguroni Maqedoninë e Veriut, qytetarët në Maqedoninë e Veriut dhe në rajonin e Ballkanit Perëndimor se zgjerimi është ende një objektiv i vërtetë i BE-së?
Epo, mendoj se duhet të kuptojmë edhe se çfarë ndodhi edhe në vitin 2022. Ishte lufta brutale e Rusisë kundër Ukrainës. Ky ishte një moment vendimtar. Ndryshoi shumë gjëra dhe e bëri menjëherë zgjerimin e BE-së një imperativ, një imperativ për të ruajtur sigurinë, prosperitetin dhe stabilitetin tonë. Pra, që nga ai moment nuk e lamë vetëm me deklarata. Ne ndërmorëm një sërë veprimesh me qëllim që të bindnim, veçanërisht Ballkanin Perëndimor, se jemi seriozë. Dhe tani është koha. Çfarë dua të them me këtë? Ne krijuam planin e rritjes nga i cili rrjedh Axhenda e reformave. Kjo u jep vendeve të Ballkanit Perëndimor një shtesë të konsiderueshme prej 6 miliardë eurosh me kusht që reformat të arrihen, por gjithashtu lejon diçka që asnjë shtet tjetër anëtar i BE-së nuk e kishte ndërsa ishin kandidatë, që do të thotë integrim gradual në tregun e brendshëm. Dhe ky është rasti. Një rast tjetër është SEPA, e cila tashmë është zbatuar këtu. Është perspektiva e të pasurit roaming për të gjithë, shpresojmë deri në fund të këtij viti, dhe shumë veprime të tjera shoqëruese që vërtetojnë se Bashkimi Evropian me të vërtetë e ka ndërmend zgjerimin në këtë moment. Dhe mendoj se është përgjigjja jonë, një nga përgjigjet tona jo vetëm ndaj konkurrueshmërisë së BE-së dhe Evropës, por edhe ndaj sigurisë së saj. Dhe mendoj se Bashkimi Evropian ka dëshmuar gjatë gjithë udhëtimit dhe padyshim në një vit e gjysmë që jam këtu, por edhe për 24, 25 vitet e fundit, se ata janë një partner i besueshëm, i besueshëm dhe i besueshëm i këtij vendi.
BE-ja ka shprehur vazhdimisht shqetësimet e saj në lidhje me korrupsionin e nivelit të lartë në vendin tonë. Nuk do t’ju pyes nëse ka korrupsion të nivelit të lartë, sepse sigurisht që ka. Por a shihni ndonjë përparim në një vit, një vit e gjysmë apo ndoshta dy vitet e fundit në lidhje me ndjekjen penale të këtyre rasteve të korrupsionit të nivelit të lartë?
Nuk ka dyshim se lufta kundër korrupsionit pati një regres serioz me ndryshimet në Kodin Penal në vitin 2023. Pra, duhet të gjejmë një zgjidhje të vërtetë për këtë. Jam i inkurajuar që më në fund shoh disa lëvizje për të ndjekur penalisht rastet. Por duhet të shohim rezultate. Kohët e fundit mora pjesë në takimin themelues të Këshillit Kombëtar për Hetimet Financiare dhe Konfiskimin e Pasurive. Është një këshill kolektiv për të cilin shpresojmë se kanë qëllime shumë të mira deklarative. Pra, tani ajo që duam të gjithë të shohim dhe qytetarët e këtij vendi, është se më në fund ne i ndjekim penalisht dhe rastet me e nivelit të lartë sillen para drejtësisë dhe fajtorët i paguajnë.
Ju përmendët ndryshimet në Kodin Penal. Çfarë mendoni për ndryshimet e reja në Kodin Penal? Dhe a janë ato një kompenzim apo një zëvendësim për nenet që u shfuqizuan vite më parë që kishin të bënin me ndëshkimin e keqpërdorimit të detyrës zyrtare?
Po, pamë se kishte disa amendamente të paraqitura nga anëtarët e Parlamentit të cilat nuk u vlerësuan nga Komisioni Evropian. Por pikëpamja jonë fillestare është se këto amendamente nuk janë të mjaftueshme. Pra, ajo që na duhet është një Kod i ri Penal gjithëpërfshirës. Ky është një prioritet nga ana jonë, nga Bashkimi Evropian. Ne jo vetëm që po e shoqërojmë këtë proces, por përmes mekanizmit tonë të rishikimit nga profesionistët dhe ekspertët kemi dhënë të gjitha këshillat e mundshme. Pra, shpresojmë që ky ligj i rëndësishëm, e përsëris, nuk ka amendamente të mjaftueshme, duhet të shkojmë me një ligj krejtësisht të ri.
A meritojnë gjyqtarët dhe prokurorët në vendin tonë paga më të larta? Kryeministri thotë se nuk i meritojnë sepse nuk kanë besimin e njerëzve në këtë vend. Dhe më saktësisht, kjo rritje e këtyre pagave a do t’i motivojë këta njerëz të bëjnë një punë më të mirë, një punë më efikase dhe të jenë më të pavarur politikisht?
Nëse më lejoni, do ta lë mënjanë çështjen e pagave për një minutë. Vetëm për të thënë se gjyqësori është seriozisht i nënfinancuar. Dhe ajo për të cilën po flas është se pozicionet e gjyqtarëve nuk janë të mbushura. Janë të paktën 30% e tyre në dispozicion, por edhe prokurorët, 40% vende të hapura pune, si dhe stafi ndihmës. Përveç kësaj, të gjithë e dimë se pajisjet janë të vjetruara, sistemet e IT-së janë të vjetruara, dhe për të mos thënë çfarë shihni nëse bëni një vizitë në ndonjë sallë gjyqi për të parë gjendjen e saj. Përveç kësaj, kemi Akademinë për Gjyqtarë dhe Prokurorë Publikë, e cila është hyrja e vetme në sistem. Dhe atje nuk kanë fonde të mjaftueshme për trajnim dhe veçanërisht për zëvendësimin e gjyqtarëve që dalin në pension. Dhe kjo pengon seriozisht efikasitetin. Dhe ajo që po them është se gjyqësori është i nënfinancuar bie ndesh me ligjet e sanksionuara në kushtetutën e këtij vendi. Pra, ne duhet ta rregullojmë këtë. Tani, të vimë te çështja e pagave. Po, ky ishte një nga rekomandimet, nga gjithsej mendoj se ishin 40 të misionit të vlerësimit. Si i tillë, dua të them, natyrisht nëse duam të luftojmë korrupsionin, na duhen gjyqtarë dhe paga që përputhen me përgjegjësitë e tyre. Gjithashtu, kjo e bën profesionin tërheqës për studentët e shkëlqyer nga shkollat e drejtësisë, por gjithashtu i mban ata në profesion sepse kjo është gjithashtu e rëndësishme. Në vetvete pagat më të larta nuk do ta rregullojnë atë që sapo përshkruat. Por megjithatë, mendoj se është gjithashtu e favorshme që të mos tundohen nga gjëra të tjera. Kjo mund të ndihmojë gjithashtu.
Sigurisht që ju ndiqni procesin e zgjedhjes së prokurorit të ri publik. Çfarë mendoni për këtë proces?
Ne po vëzhgojmë nga afër. Mendoj se ajo që ka rëndësi është një fjalë kyçe, pavarësia e gjyqësorit, përmes së cilës duhet të zhvillohen zgjedhjet sipas ligjeve dhe Kushtetutës së vendit, dhe pa ndërhyrje politike. Ky është mesazhi ynë i vazhdueshëm. Megjithatë, ka rregulla dhe rregullore, ka një proces të zgjedhjes së një prokurori të ri publik dhe shpresojmë që të gjitha këto do të përmbushen plotësisht. Dhe pastaj mezi presim të punojmë me prokurorin e ri publik.
Por a jeni të shqetësuar për presionin që Kryeministri po ushtron ndaj prokurorëve dhe gjyqtarëve, sepse ai vazhdimisht kërkon prej tyre të jenë më efikas, të punojnë dhe të ndjekin këtë rast dhe ta ndjekin atë rast përsëri?
Qëndrimi ynë është shumë i qëndrueshëm. E themi gjatë gjithë kohës dhe ishte në raportin tonë vjetor të progresit të vendit. Duam të arrijmë në një moment ku të vendosim një vijë dhe praktikat e këqija të së kaluarës të mos vazhdojnë në të ardhmen. Tani kemi një situatë ku prokurori i mëparshëm publik dha dorëheqjen. Shpresojmë që të ketë një frymë të re dhe mezi presim, dhe gjithashtu me të gjitha ligjet që shpresojmë se do të miratohen nga Parlamenti dhe qeveria në muajt në vijim, ato, le të themi, do ta bëjnë gjyqësorin më të fuqishëm. Shpresojmë që me të gjitha këto do të arrijmë të vendosim vijën ndarëse dhe të ecim përpara, siç sugjerojnë rekomandimet tona.
Sa i rëndësishëm është roli i opozitës në zbatimin e axhendës së reformave dhe a mendoni se shihni një debat politik të vërtetë dhe funksional në lidhje me Axhendën e reformave?
Në çdo demokraci, veçanërisht në një demokraci të pjekur, por në çdo demokraci, do të thoja se opozita luan një rol vendimtar, jo vetëm në shqyrtimin e veprimeve të qeverisë, por edhe në shoqërimin e reformave. Dhe do të shkoj një hap më tej, veçanërisht nëse flasim për nevojat që vendi duhet të përmbushë dhe detyrimet që duhet të përmbushë për të ecur drejt pranimit në BE, ato luajnë një rol thelbësor. Megjithatë, shoh iniciativa, dua të them, jam i inkurajuar të shoh se tashmë ekziston një grup pune nga të gjitha partitë politike për të debatuar dhe diskutuar Kodin e ri Zgjedhor, i cili është një arritje themelore për vendin dhe për Axhendën e reformave. Pashë që Kryeministri mblodhi udhëheqësit politikë, një parti vendosi të mos marrë pjesë. Por të gjitha këto janë veprime pozitive në drejtimin e duhur.
Sa serioz është problemi me politizimin e administratës publike në vendin tonë? Dhe dua t’ju pyes në lidhje me ligjet e fundit që janë zbatuar në lidhje me administratën publike. A mendoni se ato janë të mjaftueshme për të na siguruar se administrata nuk do të përdoret si mjet politik në të ardhmen?
Ajo që është absolutisht e nevojshme për integrimin në BE është një administratë publike profesionale, kompetente dhe e bazuar në meritë. Dhe ligji që u miratua është një hap në drejtimin e duhur. Megjithatë, ka disa çështje që nuk janë adresuar. Komisioni Evropian ka ofruar ide dhe sugjerime zgjidhjesh. Pra, shpresojmë që me këto ndryshime do të kemi një ligj të mirë. Çështja nuk është të kemi një ligj të mirë. Çështja kryesore është se si e zbatojmë atë. Prandaj, dhe kjo kthehet te ajo që thashë më parë. Është një moment edhe për administratën publike të tërheqë një vijë. Ne të gjithë e kuptojmë se ndihma më e afërt e çdo ministri do të duhej të vinte nga një rreth i ngushtë i besuar. Por ne nuk mund të përballojmë një administratë që vazhdimisht, pas zgjedhjeve të njëpasnjëshme, të ndryshohet. Është e vështirë. Humbet ekspertizë, humbet njohuri. Tani duhet të vendosim një sistem ku ka stabilitet dhe vazhdimësi. Dhe nëse shkoj edhe një hap më tej, kur kemi rrethe zgjedhore si zgjedhjet komunale, aparati duhet të vazhdojë të punojë dhe të japë rezultate pa ndërprerje edhe një ditë para zgjedhjeve.
Nuk kemi shumë kohë. Por duhet t’ju bëj një pyetje të fundit. Si e monitoron BE financimin e projekteve, pra si po trajtohen këto financime dhe si po zbatohen këto projekte. Dhe këtu mendoj konkretisht tani për IPARD 3?
Po, ne si BE monitorojmë maksimalisht, jo vetëm që nga momenti që një projekt është konceptuar deri në pagesë, por kemi shumë lista kontrolli dhe shohim që ligjet e prokurimit, kujdesi i duhur dhe që gjithçka zbatohet. Megjithatë, kemi edhe një mekanizëm të rreptë mbikëqyrjeje, i cili është edhe nga delegacioni i BE-së, por edhe mbështetemi te autoritetet vendase. Kemi auditime të pavarura dhe kemi edhe kontrolle të rastësishme nga Komisioni Evropian, Gjykata e Auditorëve. Tashmë në një vit e gjysmë që jam në vend, kam marrë vizita nga Gjykata e Auditorëve. Pra, kjo po ndodh vazhdimisht. Megjithatë, për fat të keq ndodhin raste, por jam i inkurajuar që kjo u zbulua nga autoritetet kombëtare. Ministria e Bujqësisë pati veprime të menjëhershme dhe bëri veprimin e duhur për të ngrirë pagesat. Tani kjo çështje do të ndjekë rrugën e saj nga organet gjyqësore. Në të njëjtën kohë, Komisioni i BE-së pezulloi fondet ndërsa jemi në proces ku presim rezultatet në mënyrë që të rifillojmë me pagesat në kuadër të fondit IPARD.
Ambasador, ju falënderoj shumë për këtë intervistë në Televizionin Alsat. Ishte një nder.
Kënaqësia është e imja. Faleminderit!
