Në Dibër, historia nuk është shkruar vetëm në libra – është ruajtur në këngë. Dhe një nga këngët më të fuqishme të trashëgimisë sonë është ajo që i kushtohet luftës kundër gjeneralit osman Hajredin Pasha, në vitin 1844.
Kënga lindi nga kryengritja kundër reformave të Tanzimatit, që synonin centralizimin dhe nënshtrimin e viseve shqiptare. Malësorët e Dibrës, të udhëhequr nga prijës lokalë si Mustafa Shehu, u ngritën në mbrojtje të vetëqeverisjes dhe tokës së tyre.
Beteja u zhvillua në Fushë të Gjoricës dhe në Kalanë e Homeshit. Përballë një ushtrie të madhe osmane me artileri, dibranët luftuan me vendosmëri, duke u përjetësuar në vargjet që u trashëguan brez pas brezi.
Kënga ka mbi 170 vjet që këndohet dhe sot ekzistojnë të paktën shtatë variante të saj, si trashëgimi gojore.
Në vitin 1957, mjeshtri popullor Haziz Ndreu e redaktoi tekstin, e orkestroi me 6 çifteli dhe e regjistroi në Radio Tirana, duke i dhënë formën që njohim sot.
“Hajredin Pasha” nuk është thjesht një këngë – është një dokument i gjallë i rezistencës dhe krenarisë dibrane. /Revista Ora
