Ish-kryeredaktori i Novaya Gazeta dhe fituesi i Çmimit Nobel për Paqen, Dmitry Muratov, ka dhënë një intervistë ku rrëfen goditjen ndaj medias së pavarur në Rusi dhe represionin ndaj kritikëve të Kremlinit.
Muratov paralajmëron se lufta në Ukrainë nuk mund të konsiderohet më një fitore për Vladimir Putinin, pavarësisht përfundimit të saj.
Në zyrat e gazetës Novaya Gazeta në Moskë, korridoret janë të heshtura.
Ndjesia e zbrazëtisë është dërrmuese.
“Nuk ka më gazetë”, më thotë ish-kryeredaktori Dmitry Muratov në një intervistë ekskluzive.
Zoti Muratov bashkëthemeloi Novaya Gazeta më shumë se 30 vjet më parë. Ajo u bë një nga gazetat kryesore të gazetarisë së pavarur dhe të fortë në Rusi, duke ndriçuar abuzimet me të drejtat e njeriut dhe korrupsionin në nivele të larta.
Në vitin 2021, zoti Muratov ishte bashkëfitues i Çmimit Nobel për Paqen për përpjekjet e tij “për të mbrojtur lirinë e shprehjes”. Komiteti Nobel vuri në dukje se “gjashtë nga gazetarët e saj janë vrarë, përfshirë Anna Politkovskaya, e cila shkroi artikuj zbulues mbi luftën në Çeçeni”.
Ishte një vlerësim për raportimin e guximshëm.
Por kjo nuk e mbrojti gazetën.
Muratov nxori në ankand medaljen e Çmimit Nobel për të mbështetur përpjekjet humanitare të UNICEF-it për të ndihmuar refugjatët ukrainas.
“Putin nxori një dekret dhe makineritë e shtypshkronjës së gazetës u shtetëzuan”, shpjegon zoti Muratov. “Regjistrimi i saj u revokua.”
Novaya Gazeta vazhdon të ketë një prani online. Por vetëm kaq: autoritetet kanë bllokuar aksesin në faqen e saj të internetit. Ajo mund të aksesohet vetëm nga jashtë vendit ose me ndihmën e VPN-ve rrjete private virtuale që përdoren për të anashkaluar kufizimet.
Vështirësitë e gazetës pasqyrojnë goditjen më të gjerë ndaj lirisë së shprehjes në Rusi, e cila është përshpejtuar që nga pushtimi në shkallë të gjerë i Ukrainës nga Kremlini në vitin 2022.
“Shumica e figurave me ndikim janë shpallur ‘agjentë të huaj’, ‘ekstremistë’ ose ‘terroristë’. Janë disa qindra”, thotë Dmitry Muratov.
“Shifrat ndryshojnë, por sipas një vlerësimi konservator, që nga fillimi i ‘operacionit special ushtarak’ të Rusisë [në Ukrainë], të paktën 1,500 njerëz ndodhen tani në burg, pasi kanë folur kundër politikës aktuale shtetërore. Kjo është tre herë më shumë se gjatë ditëve të egra të KGB-së në BRSS.”
Në fjalimin e tij për Çmimin Nobel për Paqen në vitin 1975, disidenti Andrei Sakharov renditi emrat e më shumë se 120 të burgosurve politikë për të cilët kishte dijeni në Bashkimin Sovjetik. Një dekadë më vonë, Amnesty International vlerësoi se në BRSS kishte më shumë se 600 të burgosur të ndërgjegjes.
Gazetarët Antonina Favorskaya, Konstantin Gabov, Sergey Karelin dhe Artyom Kriger u dënuan me pesë vjet e gjysmë burg për akuza për ekstremizëm.
Ajo që Kremlini kishte parashikuar në vitin 2022 se do të ishte një “operacion ushtarak” i shkurtër dhe i suksesshëm, është shndërruar në konfliktin më të përgjakshëm në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Megjithatë, një president Putin i sigurt në vetvete vazhdon të parashikojë fitoren e Rusisë.
“Nuk do të ketë kurrë ‘fitore’”, kundërshton Dmitry Muratov. “Sepse ajo që ka ndodhur për gati pesë vjet – pavarësisht se si përfundon – nuk mund të konsiderohet më fitore.
“Nuk mund të jetë fitore kur dy kombe sllave kanë copëtuar më shumë se një milion njerëz. Ose më shumë.”
“Më duket se situata me Ukrainën tani është kjo: mund ta shkatërrosh, por nuk mund ta pushtosh. Çfarë dua të them me shkatërrim? Përshkallëzim të vazhdueshëm deri në përdorimin e një arme bërthamore.”
A beson vërtet se udhëheqësi i Kremlinit do të përdorte armë bërthamore në këtë luftë?
“Të gjithë ata ekspertë politikë që thonë ‘Putini mendon këtë’ ose ‘Putini ka frikë nga ajo’… të gjithë janë sharlatanë”, pretendon Dmitry Muratov. “Është në të njëjtën kategori me astrologjinë. Askush nuk e di se çfarë po ndodh në kokën e Vladimir Putinit. Dhe as unë nuk e di.”
“Unë i shoh gjërat vetëm si gazetar. Studioj të dhëna të mëdha. Dhe që nga fillimi i vitit, nevoja për përdorimin e armëve bërthamore është përmendur më shumë se 500 herë. Kur këtë e thonë njerëz të çmendur, nuk i kushtoj vëmendje. Por e kam dëgjuar të diskutohet në televizionet shtetërore. Dhe në Forumin Ndërkombëtar Ekonomik të Shën Petersburgut, një aktivitet i organizuar nga shteti, një nga folësit e paraqiti përdorimin e armëve bërthamore si diçka të favorshme, diçka të mirë.”
Kur njoftoi pushtimin masiv të Ukrainës në shkurt 2022, presidenti Putin foli për “garantimin e sigurisë së Rusisë”.
“Më thuaj, a është rritur siguria?” pyet Dmitry Muratov. “Me dronët ukrainas që tani sulmojnë magazinat e Wildberries ‘shitësi më i madh online në Rusi’; me krizën e karburantit, ndërprerjet e internetit celular, të burgosurit politikë? A është rritur siguria apo jo?”
Pavarësisht sondazheve që tregojnë një rënie të nivelit të mbështetjes së Vladimir Putinit brenda vendit, presidenti rus – beson zoti Muratov – vazhdon të ketë një kontroll të fortë mbi pushtetin.
“Më falni, por nuk i besoj gjithë këtyre bisedave për një përçarje mes anëtarëve të elitës, për komplote sekrete. Vendi drejtohet nga Vladimir Putin. Ata kanë frikë prej tij.”
“Dhe kjo frikë përforcohet në çdo mënyrë nga baza e tij kryesore e mbështetjes: Shërbimi Federal i Sigurisë (FSB).”
Sado kritik të jetë ndaj qeverisë së tij, ai ka pak iluzione edhe për Perëndimin.
“Putini e di shumë mirë vlerën e vërtetë të liderëve evropianë. Nga njëra anë, ata flasin me të për të drejtat e njeriut. Ai qesh me të madhe sepse, me dorën tjetër, ata nënshkruajnë marrëveshje – ose dikur nënshkruanin marrëveshje – me Rusinë për tregtinë e naftës, gazit, diamanteve… të gjitha këto. Kur i flasin Putinit për vlerat evropiane, ai qesh me të madhe. Ai e di vlerën e vërtetë të njerëzve që i predikonin këto vlera.”
Në Rusi, zoti Muratov është shpallur “agjent i huaj”, një etiketim që përdoret shpesh për të ndëshkuar kritikët e Kremlinit. “Agjentët e huaj” kanë të drejta të kufizuara: atyre u ndalohet të japin mësim, të marrin pjesë në zgjedhje; nëse shesin apartamentin e tyre, nuk mund të kenë akses te asetet. Etiketimi synon gjithashtu të stigmatizojë, të krijojë në shoqëri ndjesinë e një armiku të brendshëm.
Megjithatë, gazetari duket se ngurron të përqendrohet te presionet që po përjeton, duke preferuar të nxjerrë në pah gjendjen e bashkatdhetarëve të tij në burg.
“Ajo që më shqetëson më shumë tani është se askush në botë nuk është i interesuar për të burgosurit politikë që ishin të parët që folën kundër pushtimit të territorit të vendit tonë fqinj”, shpjegon Dmitry Muratov.
Ai hap një dosje dhe nxjerr një tufë fotografish të mëdha: portrete të të burgosurve.
Në njërën prej tyre shfaqen katër gazetarë – Antonina Favorskaya, Konstantin Gabov, Sergey Karelin dhe Artyom Kriger – të dënuar dhe burgosur për akuza për ekstremizëm. Ata ishin akuzuar për lidhje me organizatën kundër korrupsionit të ish-liderit të opozitës, Alexei Navalny.
Është një fotografi e Alexei Gorinov: një këshilltar bashkiak i burgosur për “përhapje të vetëdijshme të informacionit të rremë” për ushtrinë ruse, pasi kishte folur kundër luftës në Ukrainë.
“Dhe ja ku është një pianist i mrekullueshëm, Pavel Kushnir”, thotë Dmitry Muratov. “Një interpretues i jashtëzakonshëm i Rachmaninoff-it dhe Schubert-it.”
Muzikanti u arrestua pasi publikoi video kundër luftës. Dmitry Muratov ngre një fotografi të dytë.
“Dhe ky është ai në arkivolin e tij.”
Pavel Kushnir vdiq në një qendër paraburgimi gjatë një greve urie. Ai ishte 39 vjeç.
Rrjedha e fotografive dhe historive të burgimit nxjerr në pah rreziqet për individët e cilësuar si kundërshtarë të atyre që janë në pushtet. Është një kujtesë e rreziqeve që mbart kritika publike ndaj autoriteteve dhe luftës.
“A ju jep të qenit fitues i Çmimit Nobel të paktën njëfarë mbrojtjeje për të thënë atë që dëshironi?” e pyes.
“Kjo nuk është pyetje për mua”, përgjigjet zoti Muratov. “Sa herë që të keni mundësi, pyetini autoritetet për këtë.”
Ka edhe një fotografi tjetër. Nga prilli.
“Kjo është avokatja e gazetës kur po priste të hynte në ndërtesë. Policia po kontrollonte zyrën tonë. U deshën 13 orë. Dhe ata nuk lejuan avokatët të hynin. Kryeredaktori ynë administrativ, Oleg Roldugin, ndodhet tani nën arrest shtëpie.”
Dmitry Muratov paraqet një tablo të zymtë të jetës në Rusi për kritikët e autoriteteve.
Megjithatë, ka edhe momente shprese.
“Jetojmë në një kohë kur hesht. Por kaq shumë njerëz e mbështesin atë që bëjmë. Në rrugët e Moskës, unë dhe kolegët e mi dëgjojmë vetëm fjalë mirënjohjeje. Ato thuhen me pëshpëritje. Por ajo që mendojnë njerëzit është shumë e rëndësishme.”/BBC
© SYRI.net
