Zyrtarët e Shteteve të Bashkuara thonë se synojnë të nxisin prosperitetin në Venezuelë duke marrë nën kontroll industrinë e saj të naftës dhe duke investuar të ardhurat në ekonomi. Megjithatë, shumë banorë të Karakasit besojnë se kjo nuk mjafton për të zgjidhur krizën e thellë ekonomike dhe sociale. Sipas tyre, vendi përballet me probleme shumë më të mëdha, të cilat kërkojnë kohë dhe ndryshime të thella për t’u përmirësuar.
Venezuela mund të duket si një vend i mbushur me kontraste të forta. Që nga momenti kur Shtetet e Bashkuara ndërhynë dhe kapën presidentin e saj, Nicolas Maduro, në janar, elita e lidhur me politikën në vend ka filluar të flasë për një ringjallje ekonomike, të nxitur nga premtimet e presidentit amerikan Donald Trump për të nxitur prosperitetin duke marrë nën kontroll industrinë e dëmtuar të naftës në Venezuelë.
Në të njëjtën kohë, qindra të burgosur politikë, shumë prej tyre të dobësuar dhe të traumatizuar pas viteve në kushte çnjerëzore në burgje të ndotura, janë liruar. Shumica prej tyre kanë frikë të flasin për përjetimet e tyre, nga droja se qeveria, e cila në thelb mbetet e pandryshuar përveç mungesës së Maduros, mund të kthehet sërish kundër tyre. Ndërkohë, qindra të tjerë vazhdojnë të mbeten të mbyllur.
Por midis të liruarve dhe të dënuarve ekziston një hendek i madh, ku ndodhen pothuajse të gjithë venezuelasit e tjerë – profesorë, mjekë, punëtorë ndërtimi, shitës rrugësh, të cilët kalojnë ditët duke u përpjekur të mbijetojnë mes rrënojave të një ekonomie të shkatërruar. Për këtë pjesë të madhe të popullsisë, ndërhyrja amerikane deri tani ka ndryshuar shumë pak dhe ofron vetëm një shpresë të zbehtë për diçka më të mirë.
Në një ditë të fundit, katër profesorë të politikës dhe ekonomisë u mblodhën për kafe rreth një tavoline plastike në kampusin ku japin mësim, në Universitetin Qendror të Venezuelës në kryeqytetin Karakas. Ata treguan se si rënia ekonomike gjatë 13 vjetëve të pushtetit të Maduros i kishte shtyrë drejt varfërisë.
“Në pesë vjetët e fundit, monedha u zhvlerësua aq shumë sa paga ime ishte e barabartë me katër dollarë në muaj. Me fjalë të tjera, harrova që kisha një pagë”, tha Pedro Garcia, 59 vjeç, i cili tani drejton një sindikatë të profesorëve në pension.
Me kalimin e kohës, ai tha se anulonte gjithnjë e më shumë orë mësimi për të shitur ushqime të gatuara në shtëpi te njerëzit që prisnin në radhë për karburant të subvencionuar pranë apartamentit të tij. Pastaj shiti krevatin e vjehrrës, frigoriferin e saj dhe biçikletën e tij. Pensioni i tij është qesharak – “jo i mjaftueshëm për të mos vdekur nga uria”, tha ai.
Kolegu i tij, Carlos Hermoso, ekonomist, u përkul përpara, ngrysi vetullat dhe tha se premtimi i Shteteve të Bashkuara për të riinvestuar fitimet nga nafta venezuelase që shitet, mund të krijojë një iluzion “rritjeje”, por për shumicën e venezuelasve do të jetë thjesht një “mirazh”.
“Nuk mund ta besoj që po e them këtë, por shpresoj që Shtetet e Bashkuara ta kthejnë Venezuelën në një fabrikë të tyre në konkurrencën me Kinën”, tha Hermoso, duke sqaruar se nuk do ta mendonte kurrë këtë nëse situata nuk do të ishte kaq e rëndë. “Ky do të ishte një hap përpara për ne”.
Pesimizmi mbizotëron
Administrata Trump thotë se ka filluar të dërgojë miliona dollarë nga shitja e naftës venezueliane drejt qeverisë në Karakas dhe se do të “sigurojë që këto fonde të përdoren në mënyrë transparente dhe në dobi të popullit venezuelas”.
Megjithatë, rindërtimi i industrisë së naftës mund të kushtojë më shumë se 180 miliardë dollarë dhe të zgjasë më shumë se një dekadë, sipas analistëve, dhe edhe atëherë vendi do të prodhonte më pak se në kulmin e tij në vitet 1990.
Vlera e monedhës së Venezuelës, bolivari, ka vazhduar të bjerë edhe pas rrëzimit të Maduros, duke rënë me të paktën 36 për qind që nga janari, çka e ka çuar pagën minimale mujore në nivelin absurd prej 27 centësh.
Ndërsa Shtetet e Bashkuara kanë ndërhyrë në ekonominë e Venezuelës, ato nuk kanë ndërmarrë hapa për të mbështetur rezervat valutore të bankës qendrore, siç kanë bërë së fundmi për Argjentinën.
Të enjten, udhëheqësja e Venezuelës, Delcy Rodriguez, njoftoi se, edhe pse paga minimale do të mbetet e njëjtë, punëtorëve do t’u garantohen bonuse që arrijnë në 240 dollarë në muaj. Studime të pavarura tregojnë se vetëm për ushqim, një familje venezuelase me pesë persona ka nevojë për rreth 610 dollarë në muaj.
Arka e shtetit mbetet kryesisht bosh, ndërsa shërbimet bazë si transporti, arsimi dhe shëndetësia janë dobësuar rëndë, pothuajse të rrënuara. Gjatë rreth dymbëdhjetë vjetëve të pushtetit të Maduros, afro tetë milionë venezuelas u larguan nga vendi, dhe shumë pak prej tyre kanë parë mjaftueshëm shpresë te pasardhësit e tij për të menduar të kthehen.
Tranzicioni i Venezuelës është ende në fazat e hershme dhe kthimi mbrapsht i viteve të rënies nuk do të jetë as i shpejtë dhe as i lehtë.
Por për momentin, pesimizmi mbizotëron.
Një mëngjes në Caricuao, dikur një zonë e dëshirueshme banimi në Karakas, e rrethuar nga gjelbërimi dhe pranë një kopshti zoologjik, një radhë për të hipur në autobusë të vjetër dhe të dëmtuar shtrihej me qindra njerëz.
Radha kalonte poshtë një stacioni të metrosë së qytetit – dikur e konsideruar si më e mira në Amerikën e Jugut, por gjatë gjithë mëngjesit, nuk erdhi asnjë autobus.
Pavarësisht kësaj gjendjeje të rëndë, skena ishte e qetë dhe e rregullt. Ose ndoshta ishte thjesht dorëzim.
Yelmira Jimenez, drejtuesja e një shoqate të shoferëve të autobusëve në zonë, tha se radhët ishin gjithmonë të gjata sepse shumica e autobusëve prisnin në radhë të tjera nëpër stacionet e karburantit. Shoferët mund të kalojnë ditë të tëra duke pritur për t’u furnizuar.
Ajo shpjegoi se qeveria e Venezuelës kishte importuar 7.000 autobusë kinezë në vitin 2011 dhe në vitin 2015 kishte hapur një fabrikë prej gjysmë miliardi dollarësh për një kompani kineze për t’i prodhuar ata në vend. Por keqmenaxhimi dhe korrupsioni e detyruan fabrikën të mbyllej vetëm disa vite më vonë.
“Papunësi deri në vdekje”
Me rënien e vazhdueshme të vlerës së monedhës vendase, shumë shoferë nuk mund të përballonin as riparimet, e jo më mirëmbajtjen e rregullt. Ata përpiqeshin të bashkonin pjesë të ndryshme për t’i mbajtur autobusët në funksion.
“Shikoni pasagjerët, si sardele – çdo ëndërr u është grabitur, edhe pse ky supozohet të jetë një vend prodhues i naftës”, tha ajo. “E vetmja gjë që ka ndryshuar që kur e morën Maduron është se ndihem më rehat të flas me një gazetar amerikan”.
Në lagjet e varfra kodrinore që rrethojnë Karakasin, dëshpërimi është edhe më i thellë. Banorët përshkruan shkolla me vetëm një mësues për të gjitha grupmoshat, dyqane pa produkte të freskëta dhe vite të tëra duke kërkuar pa sukses një punë. Disa banorë thanë se edhe kriminelët e vegjël janë larguar nga vendi, sepse nuk ka mbetur pothuajse asgjë për të vjedhur.
Sipas një studimi të rrallë mbi varfërinë në vend, të realizuar nga Universiteti Katolik Andres Bello në vitin 2024, tri të katërtat e popullsisë nuk kishin të ardhura të mjaftueshme për të përmbushur nevojat ditore, ndërsa më shumë se gjysma përjetonin atë që studimi e quajti “varfëri shumëdimensionale”, që përfshin jo vetëm të ardhurat, por edhe arsimin, strehimin dhe punësimin.
Në një studim të kryer nga i njëjti universitet një dekadë më parë, rreth kohës kur Maduro mori pushtetin nga paraardhësi i tij Hugo Chavez, të dyja këto shifra ishin afërsisht 50 për qind më të ulëta.
Shumë njerëz thanë se e shihnin situatën si një deformim të trashëgimisë së Chavez nga ana e Maduros. Ana Bracho kishte punuar dikur si një nëpunëse në qeveri dhe kishte bërë tatuazh portretin e Chavezit në kyçin e dorës. Lagjja e saj kishte mbështetur me entuziazëm revolucionin socialist në vitet 1990 dhe 2000.
Disa vite më parë, ajo la punën dhe hoqi tatuazhin, duke e zëvendësuar me një lule. Ajo tha se kritikat e saj gjithnjë e më të hapura ndaj Maduros bënë që funksionarët e partisë socialiste në lagjen e saj ta pengonin të përfitonte nga programet sociale që sigurojnë ushqime bazë dhe gaz për gatim.
“Në atë kohë, slogani ishte: ‘Së bashku, gjithçka është e mundur’”, tha zonja Bracho. “Mesa duket, te ‘gjithçka’ përfshiheshin edhe vjedhja dhe kequshqyerja. Papunësi deri në vdekje – kjo është ajo që kemi”.
Katër profesorët e mbledhur për kafe dukeshin se ishin në një mendje. Paqëndrueshmëria e madhe e ekonomisë, mungesa e vendeve formale të punës, më shumë se një dekadë emigrimi masiv – e gjitha dukej tepër e rëndë për t’u kuptuar plotësisht, madje edhe për studiues që gjithë jetën e tyre i kanë analizuar këto çështje. Në fund të fundit, kush kishte kohë të mbante shënim çdo gjë? Të gjithë ishin të zënë duke u përpjekur të siguronin jetesën.
Për shumë njerëz, ëndrra për t’i shpëtuar kësaj jete të vështirë rikthehet vazhdimisht. Nelida Salazar ka hequr dorë nga kjo ëndërr për veten e saj, por investon gjithçka te djali i saj më i vogël, Santiago Jesus Diaz, 15 vjeç, i cili ka treguar talent si lojtar bejsbolli. Ai dëshiron të bëhet një lojtar në ligat e mëdha.
Për të përballuar shpenzimet e një akademie stërvitjeje, ndonjë dorezë të re dhe një diete të përshtatshme për një sportist për djalin e saj, zonja Salazar ka shitur çdo gjë me vlerë që zotëronte. Bashkëshorti dhe djali i saj i madh kontribuojnë me pothuajse të gjitha të ardhurat e tyre nga puna si policë.
Ajo përgatit karamele në shtëpi dhe fiton disa dollarë në ditë duke i shitur. Kur nuk mund të përballojë të blejë vezë të freskëta për djalin e saj, ajo shtyp lëvozhgat e vezëve të hedhura dhe i përdor si një lloj pluhuri proteinik. Ajo shmang hapjen e frigoriferit kur djali është në shtëpi, sepse boshllëku i tij e bën të qajë, dhe ajo e ndien që djali është i vetëdijshëm për presionin e madh që ka mbi vete për të pasur sukses.
“Kur lutem, them: ‘Të lutem, o Zot, më jep punë, më jep punë, më jep punë’”, tha ajo. “Nëse dikush do të më thoshte: hajde më pastro shtëpinë, pastro tualetet e mia, unë do ta bëja. Por nuk ka askush që kërkon”.
