80 vjet dritë e dijes në Allashec të Likovës, nderim për pishtarët që hapën dyert e shkollës shqipe dhe sakrifikuan.

Etem Xheladini

Tetëdhjetë vjet histori, tetëdhjetë vjet dije, përkushtim dhe krenari kombëtare. Tetë dekada sakrificë e qëndresë, të shkruara me mundin e shumë brezave, të mbajtura gjallë me dashurinë për gjuhën shqipe dhe të trashëguara me krenari nga njëri brez te tjetri.
Në këtë përvjetor jubilar të shkollës shqipe në fshatin Allashec të Komunës së Likovës, nuk kujtojmë vetëm historinë e një institucioni arsimor. Kujtojmë një kapitull të rëndësishëm të historisë tonë arsimore e kombëtare, përpjekjet e njerëzve vizionarë, sakrificat e mësuesve të parë dhe vendosmërinë e prindërve e të veprimtarëve që kuptuan se pa arsim në gjuhën amtare nuk mund të ketë përparim të qëndrueshëm, emancipim dhe zhvillim kombëtar.

HISTORIA E THEMELIMIT DHE GJURMËT E PARA TË ARSIMIT SHQIP NË FSHATIN ALLASHEC

Objekti i parë shkollor në fshatin Allashec u ndërtua pas Luftës së Dytë Botërore dhe funksionoi deri në vitin 2002. Megjithatë, historia e arsimit shqip në këtë fshat nis më herët se ndërtimi i objektit të posaçëm shkollor. Sipas të dhënave dhe burimeve historike të konsultuara, mësimi në gjuhën shqipe fillimisht u zhvillua në mejtepin e fshatit. Deri më tani, nuk kemi gjetur dokumentacion të mjaftueshëm që të vërtetojë nëse, para përdorimit të mejtepit, mësimi ishte organizuar në ndonjë shtëpi private apo në ndonjë objekt tjetër të përkohshëm. Nga hulumtimet e deritanishme dalin këto të dhëna kronologjike:
– Viti shkollor 1945/1946, periudha që lidhet me fillimin e mësimit në gjuhën shqipe në Allashec.
– Viti 1946, në dokumentacionin arkivor të arsimit shqip në Kumanovë, shkolla e Allashecit figuron me emrin „Përparimi“. Kjo dëshmohet edhe nga dokumenti arkivor AE-125/236, i datës 28 mars 1946.
– Viti 1947, në një shkrim tjetër kushtuar historisë së Allashecit përmendet ky vit si periudhë e hapjes së shkollës, fillimisht në objektin e mejtepit.
– Viti 1951, u ndërtua objekti i parë i posaçëm shkollor katërklasësh.
– Viti 1955, shkolla mori emrin e rilindasit tonë të madh, Naim Frashëri.
– Viti 1980, arsimi në këtë vatër u zgjerua në nivelin tetëvjeçar.
Pra, dokumentacioni arkivor i vitit 1946 përbën një dëshmi të rëndësishme për ekzistencën dhe funksionimin e shkollës me emrin „Përparimi“. Ndërsa përmendja e vitit shkollor 1945/1946 dhe e vitit 1947 në burime të tjera kërkon trajtim të kujdesshëm, në mënyrë që historia të dokumentohet sa më saktë dhe me përgjegjësi shkencore. Për mua, dokumentimi i historisë nuk është vetëm një përpjekje për të rikujtuar të kaluarën, por edhe një detyrim ndaj së vërtetës dhe brezave që vijnë.

NDERIM PËR MËSUESIT E PARË, PISHTARËT QË NDEZËN DRITËN E DIJES

Në këtë përvjetor të rëndësishëm, një vend të veçantë në kujtesën tonë zënë mësuesit e parë që morën mbi supe përgjegjësinë historike për arsimimin e fëmijëve shqiptarë në Allashec. Sipas burimeve dhe të dhënave të konsultuara, ndër emrat e mësuesve të parë të kësaj shkolle përmenden: Shefket Vela, Sulejman Etemi – Xheladini, Nebi Jashari, Sali Ramadani.
Këta emra nuk duhet të mbeten vetëm në faqet e dokumenteve apo në kujtesën e familjarëve. Ata meritojnë të zënë vendin e tyre të merituar në historinë e arsimit shqip të kësaj treve. Ata ishin njerëzit që, në rrethana të vështira të kohës, morën përsipër misionin fisnik të mësimdhënies. Me përkushtim, guxim dhe vetëdije të lartë arsimore, kontribuan që fëmijët e Allashecit të mësonin shkrim e lexim në gjuhën e nënës. Historia e një shkolle nuk mund të jetë e plotë pa historinë e njerëzve që e themeluan, pa emrat e mësuesve që qëndruan përpara dërrasës së zezë dhe pa sakrificën e prindërve që i dërguan fëmijët në shkollë, duke besuar se dija ishte rruga e vetme drejt një të ardhmeje më të mirë. Në kuadër të hulumtimeve për arsimin shqip në Kumanovë dhe rrethinë, studimet e Agim Rushitit, Tefik Jahiut, Minir Ademit, Sevdail Demirit, Naim Alimit dhe Etem Xheladinit, ndër të tjera, kanë trajtuar edhe historinë e shkollave dhe mësuesve të kësaj treve, përfshirë edhe Allashecin.
Për të ndriçuar sa më drejt këtë histori, janë konsultuar dokumente të Arkivit Historik të Kumanovës, ditarë të hershëm shkollorë të shkollës „Përparimi“, monografia „Me pishtarët e arsimit shqip në Komunën e Kumanovës e të Likovës (1945–1950)“, si dhe dëshmi të ish-nxënësve dhe familjarëve të mësuesve të parë. Hulumtimi historik mbetet një proces që kërkon vazhdimësi. Prandaj, çdo dokument, fotografi, dëshmi apo kujtim familjar që mund të ndihmojë në plotësimin e historisë së kësaj shkolle është me vlerë të veçantë.

SHKOLLA QË FORMËSOI BREZA DHE LA GJURMË NË JETËN E FSHATIT

Fillimisht si shkollë katërklasëshe e më pas, nga viti 1980, si shkollë tetëvjeçare, kjo vatër e arsimit shqip vazhdoi misionin e saj edukativo-arsimor, duke u bërë pjesë e pandashme e jetës së Allashecit.
Në vitin 1955, marrja e emrit të rilindasit Naim Frashëri i dha shkollës edhe një simbolikë të veçantë kulturore e kombëtare. Emri i poetit të madh, i cili arsimin dhe gjuhën shqipe i konsideronte themele të vetëdijes kombëtare, përfaqësonte një mesazh të fuqishëm për brezat që do të formoheshin në bankat e saj. Nga viti 1970 e deri më sot, shkolla funksionon si shkollë periferike e shkollës qendrore fillore „Faik Konica“ në Sllupçan. Përgjatë këtyre tetë dekadave, nga bankat e saj kanë dalë breza të tërë nxënësish, të cilët më vonë u formuan si mësues, inxhinierë, mjekë, ekonomistë, juristë dhe intelektualë të profileve të ndryshme. Ata kontribuuan në zhvillimin e jetës shoqërore, profesionale, kulturore dhe arsimore, duke dëshmuar se investimi në dije është investimi më i sigurt për të ardhmen e një komuniteti. Kjo shkollë nuk ishte thjesht një objekt me klasa e banka shkollore. Ajo ishte vatër e edukimit, vend i formimit të karakterit, hapësirë e kultivimit të gjuhës amtare dhe një ndër themelet e përparimit të fshatit.

MIRËNJOHJE E PËRJETSHME PËR ATA QË SAKRIFIKUAN QË SHKOLLA SHQIPE TË MOS SHUHET

Në këtë jubile, mirënjohja jonë më e thellë duhet t’u kushtohet të gjithë atyre që e hapën, e ndërtuan, e zhvilluan dhe e mbajtën gjallë këtë institucion. Nderim të veçantë meritojnë mësuesit e parë, të cilët me përkushtimin e tyre hodhën themelet e arsimit shqip në Allashec. Mirënjohje prindërve, veprimtarëve, punëtorëve të arsimit dhe gjithë njerëzve të vullnetit të mirë, të cilët në rrethana shpeshherë të vështira nuk kursyen as mundin, as kohën dhe as sakrificën e tyre. Ata nuk ndërtuan vetëm një shkollë, por krijuan mundësi për një të ardhme më të ndritur. Nuk hapën vetëm dyert e një institucioni arsimor, por hapën horizontet e dijes, emancipimit dhe përparimit për fëmijët shqiptarë.
Respekt dhe falënderim meritojnë edhe të gjithë mësuesit dhe punonjësit e arsimit që, gjatë këtyre dekadave, e vazhduan me dinjitet misionin e paraardhësve të tyre.
Secili la gjurmën e vet në formimin e brezave dhe në historinë e kësaj vatre arsimore. Si ish-arsimtar dhe punëtor i arsimit për 42 vjet, këtë përvjetor e përjetoj me emocione të veçanta dhe me ndjenjën e një përgjegjësie të thellë profesionale, njerëzore e kombëtare. E ndiej për detyrim moral që, në këtë jubile, të kujtoj dhe të nderoj ata që i paraprinë rrugës tonë, ata që punuan në kushte të vështira dhe që nuk lejuan të shuhej dëshira e fëmijëve shqiptarë për të mësuar në gjuhën e tyre amtare. Kujtimi i tyre nuk duhet të jetë vetëm një akt simbolik për një ditë përvjetori. Ai duhet të shndërrohet në angazhim të vazhdueshëm për ruajtjen e dokumenteve, fotografive, dëshmive dhe emrave të të gjithë atyre që kontribuuan në historinë e kësaj shkolle.

ARSIMI ËSHTË TRASHËGIMIA QË NUK DUHET TË HUMBASË KURRË

Tetëdhjetë vjet nuk janë thjesht një shifër në kalendar. Janë tetëdhjetë vjet përpjekje, sakrificë, dije dhe dashuri për gjuhën shqipe. Janë kujtimet e mijëra nxënësve, përkushtimi i mësuesve, besimi i prindërve dhe krenaria e një komuniteti që e kuptoi se arsimi është themeli i zhvillimit dhe i së ardhmes kombëtare. Sot, brezat e rinj kanë përgjegjësinë që këtë trashëgimi ta ruajnë, ta pasurojnë dhe ta përcjellin më tej. Institucionet arsimore dhe ato kulturore duhet të kujdesen që historia e kësaj shkolle të dokumentohet, ndërsa emrat e themeluesve dhe mësuesve të parë të marrin vlerësimin e merituar. Një popull që harron ata që i hapën rrugën dijes rrezikon të humbasë një pjesë të rëndësishme të kujtesës së vet historike. Prandaj, nderimi për paraardhësit nuk është vetëm mirënjohje për të kaluarën, por edhe mësim e përgjegjësi për të ardhmen. Lavdi punës, sakrificës dhe përkushtimit të të gjithë atyre që e themeluan, e ndërtuan, e zhvilluan dhe e mbajtën gjallë këtë vatër të arsimit shqip.

Gëzuar 80-vjetorin, shkolla jonë e dashur. Urojmë që kjo vatër e dijes të vazhdojë edhe për shumë dekada e shekuj të tjerë, duke edukuar breza të ditur, të emancipuar, të përgjegjshëm dhe krenarë për gjuhën, kulturën dhe identitetin.
Sepse shkollat nuk jetojnë vetëm përmes mureve të tyre. Ato jetojnë përmes dijes që mbjellin, vlerave që kultivojnë, njerëzve që formojnë dhe gjurmëve që lënë në historinë e një populli.

Drita e dijes që u ndez në Allashec para tetëdhjetë vjetësh nuk duhet të shuhet kurrë.