Fejzi HAJDARI
Në Paris, Emmanuel Macron po mbledh liderët e partive dhe kandidatët presidencialë për t’u diskutuar përkeqësimi i situatës ndërkombëtare. Nuk është një takim rutinë. Vetë zgjedhja e formatit dhe tema – Ukraina, Lindja e Mesme, siguria dhe pasojat për Francën – tregon se në qendrat evropiane të vendimmarrjes alarmi nuk po trajtohet më si një skenar i largët.
Në Bruksel, ndërkohë, po mobilizohen edhe miliarda. BE-ja ka njoftuar disbursimin e 3.3 miliardë eurove për Ukrainën, të destinuara për blerje raketash dhe dronësh.
Në Varshavë, kryeministri Donald Tusk foli edhe më drejtpërdrejt. Ai tha se inteligjenca po vlerëson mundësinë e sulmeve hibride me dronë dhe raketa ndaj vendeve të NATO-s që mbështesin Ukrainën, përfshirë Poloninë. Sipas tij, skenarët e mundshëm mund të paraqiten si “aksidente”, pikërisht për të testuar dhe dobësuar kohezionin e Aleancës.
Pra, çfarë po ndodh?
Evropa po sillet sikur lufta nuk është më vetëm një problem i Ukrainës. Dhe këtu fillon problemi i madh për Ballkanin, sepse ndërsa në Paris diskutohet për sigurinë evropiane, në Beograd po ndërtohen kapacitete të reja ushtarake.
Serbia sapo ka inauguruar një fabrikë për montimin e dronëve të prodhuar në bashkëpunim me kompaninë izraelite Elbit Systems. Vuçiçi ka paralajmëruar madje mundësinë e hapjes së fabrikave të tjera.
Në Jerusalem, ndërkohë, Milorad Dodik është takuar me Benjamin Netanyahun dhe ka folur për thellimin e bashkëpunimit ndërmjet Republikës Srpska dhe Izraelit.
Në anën tjetër të kësaj harte, Kosova po forcon bashkëpunimin ushtarak me Turqinë. Prishtina ka marrë sisteme dronësh turke, ndërsa gjatë vitit 2026 janë diskutuar edhe projekte të reja të industrisë së mbrojtjes dhe bashkëprodhimit me kompanitë turke.
Këto nuk janë thjesht disa lajme të shkëputura.
Janë pjesë të një fotografie më të madhe: Ballkani po riarmatoset politikisht, teknologjikisht dhe ushtarakisht. Dhe kjo duhet të shqetësojë veçanërisht shtetet e vogla.
Për shkak se kur fuqitë e mëdha fillojnë të llogarisin raketat, dronët, kufijtë, aleancat dhe skenarët e konfliktit, vendet e vogla nuk mund të sillen sikur siguria e tyre është e garantuar përgjithmonë.
Problemi i Ballkanit është se këtu kujtesa historike është e gjatë, ndërsa durimi politik shpesh është i shkurtër.
Serbia po investon në kapacitete ushtarake dhe po thellon lidhjet me partnerë të ndryshëm. Kosova po forcon ushtrinë dhe bashkëpunimin me Turqinë dhe NATO-n. Republika Srpska po kërkon partneritete të reja jashtë strukturës tradicionale të Bosnjës. Ndërkohë NATO vazhdon ta konsiderojë Ballkanin Perëndimor, dhe veçanërisht Kosovën, si hapësirë me rëndësi strategjike.
Kush mendon se këto janë vetëm lojëra diplomatike, nuk e ka kuptuar se si fillojnë ndryshimet e mëdha gjeopolitike.
Luftërat moderne nuk fillojnë domosdoshmërisht me tanke që kalojnë kufirin. Ato mund të fillojnë me dronë.
Me sulme kibernetike, me sabotime, me propagandë, me destabilizim politik, me provokime të vogla që testojnë reagimin e kundërshtarit.
Dhe pikërisht për këtë arsye paralajmërimi i Varshavës duhet marrë seriozisht. Tusk nuk foli vetëm për një sulm klasik ushtarak, por për mundësinë e goditjeve që synojnë të krijojnë përçarje brenda NATO-s.
Ndërsa ne në Ballkan?
Ne vazhdojmë të merremi me të njëjtat debate të vogla, me të njëjtat kalkulime partiake, me të njëjtat deklarata nacionaliste dhe me të njëjtën bindje naive se “dikush tjetër” do të kujdeset për sigurinë tonë.
Kjo është ndoshta pjesa më e rrezikshme, sepse shtetet e mëdha po përgatiten për atë që mund të vijë.
Ndërsa shtetet e vogla shpesh presin të shohin se çfarë do të vijë.
Dallimi mes këtyre dy qëndrimeve mund të jetë shumë i shtrenjtë.
Ballkani nuk është më periferia e Evropës në kuptimin klasik. Është një prej hapësirave ku kryqëzohen interesat e NATO-s, BE-së, Turqisë, Rusisë, Izraelit dhe aktorëve të tjerë.
Dhe kur të gjithë fillojnë të lëvizin gurët e tyre në të njëjtën kohë, ai që qëndron i palëvizur nuk është domosdoshmërisht më i sigurt.
Mund të jetë thjesht ai që ende nuk e ka kuptuar se loja ka filluar.
