Ceuta, territor spanjoll, dhe Fnideqi, qytet në Marok, ndahen fizikisht nga vetëm një milje, por prej brezash janë të lidhura ngushtë përmes familjeve dhe tregtisë. Kriza e fundit në kufi është vetëm kapitulli më i ri i historisë së ndërlikuar që bashkon dhe njëkohësisht ndan këto dy qytete.
Dy qytetet e Afrikës së Veriut ndodhen vetëm rreth një milje larg njëri-tjetrit, por mes tyre ekziston një hendek i madh ekonomik dhe shoqëror.
Ceuta ndodhet pranë skajit verior të Marokut dhe shtrihet në Detin Mesdhe si një gadishull i vogël. Ajo është territor i Spanjës dhe banorët e saj gëzojnë të gjitha përfitimet që sjell anëtarësimi në Bashkimin Evropian. Krahasuar me Fnideqin, qytetin maroken që ndodhet pak më në jug përgjatë bregdetit, Ceuta është dukshëm më e pasur. Ndërkohë, në Fnideq mundësitë ekonomike për shumë të rinj janë të kufizuara dhe e ardhmja shpesh duket e pasigurt.
Ditët e fundit, kjo ndarje mes dy komuniteteve u shemb përkohësisht, kur dhjetëra mijëra migrantë nga Maroku dhe Afrika Sub-Sahariane u nisën nga zona e Fnideqit drejt Ceutës. Zhvillimet tërhoqën vëmendjen e opinionit ndërkombëtar, përfshirë edhe atë të presidentit amerikan, Donald Trump.
Kjo ishte vetëm pjesa më e fundit e historisë së ndërlikuar që lidh këto dy qytete. Për breza me radhë, banorët e tyre kanë bashkëjetuar, kanë tregtuar dhe kanë mbajtur lidhje familjare, edhe pse politikat dhe mosmarrëveshjet mes qeverive të Marokut dhe Spanjës e kanë bërë kufirin gjithnjë e më të vështirë për t’u kaluar.
Kriza e fundit tregoi qartë një realitet që qeveritë në mbarë botën e hasin vazhdimisht në përpjekjet për ta frenuar migracionin e paligjshëm. Pabarazitë ekonomike vazhdojnë t’i shtyjnë njerëzit t’i kalojnë kufijtë në kërkim të një jete më të mirë, shpesh duke rrezikuar edhe jetën.
Gjatë më shumë se dhjetëra intervista të zhvilluara së fundmi në Fnideq dhe Ceuta, pothuajse askush nuk besonte se migrantët do të hiqnin dorë nga përpjekjet për ta kaluar kufirin.
“Nëse do ta hapnin kufirin, gjysma e Marokut do të largohej”, tha Abdullah Yusufi, 61 vjeç, i cili shiste dërrasa noti, lodra prej shkume dhe kamerdare pranë plazhit në Fnideq. Përtej gjirit, Ceuta dukej qartë me sy.
Kur u pyet nëse u kishte shitur ndonjëherë pajisje migrantëve që synonin ta kalonin detin, ai ngriti supet.
“Unë nuk i pyes njerëzit se për çfarë do t’i përdorin”, tha ai.
Qeveria marokene e konsideron Ceutën territor maroken të pushtuar dhe, herë pas here, ka vendosur kufizime në kufi për të ushtruar presion ndaj Spanjës.
Megjithatë, Ceuta ndodhet nën administrimin spanjoll prej disa shekujsh. Rreth 84 mijë banorët e saj janë shtetas spanjollë; shumë prej tyre kanë ardhur nga Spanja kontinentale, ndërsa të tjerë kanë origjinë marokene, mbajnë lidhje me familjarët në Marok, flasin arabishten marokene dhe janë myslimanë.
Vendosja e kufirit
Për shumë vite, marokenët që jetonin pranë kufirit mund të hynin në Ceuta pa vizë. Disa merrnin pjesë në festivalet verore të qytetit, ndërsa shumë të tjerë blinin mallra pa doganë për t’i rishitur në Marok. Kjo tregti, edhe pse shpesh konsiderohej kontrabandë e toleruar, ishte një burim i rëndësishëm të ardhurash si për bizneset në Ceuta, ashtu edhe për ekonominë e Fnideqit dhe zonave përreth.
“Sasia e parave që hynte në këtë pjesë të vendit ishte e jashtëzakonshme”, tha George Bajalia, profesor i antropologjisë në Universitetin Wesleyan, i cili ka studiuar prej vitesh këtë kufi.
Sipas tij, situata ndryshoi pasi Maroku ndërtoi një kompleks të madh portual në afërsi. Më pas autoritetet kufizuan tregtinë informale që vinte nga Ceuta. Gjatë pandemisë së COVID-19, kufiri u mbyll plotësisht dhe, edhe pas rihapjes, kjo formë tregtie nuk u lejua të rifillonte, duke dëmtuar ekonomitë në të dy anët e kufirit.
Si pasojë, hendeku ekonomik mes Ceutës dhe Fnideqit u thellua edhe më shumë, duke shtyrë gjithnjë e më shumë banorë të qytetit maroken dhe zonave përreth të kërkonin një të ardhme në Ceuta.
“Për dekada me radhë, njerëzit ndërtuan jetesën e tyre mbi këtë tregti, por ajo u zhduk brenda pak kohe”, tha Bajalia. “Mijëra njerëz që siguronin të ardhurat nga aktiviteti kufitar nuk kanë gjetur ende një alternativë për punësim”.
Sot, për të hyrë në Ceuta, qytetarët marokenë duhet të pajisen me vizë, dokument që shumë prej tyre nuk arrijnë ta sigurojnë. Në pikën kufitare, autoritetet spanjolle dhe marokene kontrollojnë lëvizjen e njerëzve dhe vulosin pasaportat.
Në tezgën e tij me pëlhura në tregun e Fnideqit, 60-vjeçari Alami El Makrini tregon se dikur shkonte disa herë në javë në Ceuta për ta furnizuar dyqanin me mallra. Tashmë kjo nuk është më e mundur.
“Kur shteti vendosi ta mbyllte kufirin, dëmtoi tregtarët e vegjël dhe nuk na dha asnjë kompensim”, tha ai.
Sipas tij, shumë tregtarë janë detyruar të marrin borxhe për të mbijetuar, ndërsa një pjesë e punonjësve të tregut ishin mes atyre që braktisën punën javën e kaluar për të provuar të hynin ilegalisht në Ceuta.
“Ata nuk arrijnë më të sigurojnë as të ardhurat minimale për jetën e përditshme”, tha ai.
Vëmendja e opinionit ndërkombëtar u përqendrua te Ceuta disa ditë më parë, kur rreth 72 mijë migrantë, të nxitur nga postime në rrjetet sociale që pretendonin në mënyrë të rreme se kufiri ishte hapur, u drejtuan masivisht drejt territorit spanjoll. Gjatë fundjavës, shumica e tyre, të mbetur pa ushqim dhe ujë, u kthyen në Marok ose u riatdhesuan nga forcat spanjolle të sigurisë.
Sipas autoriteteve spanjolle, të paktën 75 migrantë humbën jetën gjatë përpjekjes për të kaluar kufirin. Shumica u mbytën në ujërat e Gjirit.
Pamjet dramatike të një fluksi kaq të madh dhe të shpejtë ndezën debate në të gjithë Evropën dhe më gjerë. Politikanë të së djathtës e përdorën situatën në Ceuta si shembullin më ekstrem të rreziqeve që, sipas tyre, sjell migracioni i pakontrolluar.
Presidenti amerikan, Donald Trump, deklaroi se ajo që ndodhi në Ceuta i ngjante “pushtimit të një vendi” dhe e përdori këtë ngjarje për t’i sulmuar kundërshtarët demokratë në prag të zgjedhjeve të mesmandatit këtë vit.
“E njëjta gjë do të ndodhë edhe te ne, madje edhe më keq, nëse republikanët nuk i fitojnë zgjedhjet”, tha Trumpi gjatë një mbledhjeje të kabinetit.
Ende në tension
Pas krizës, në Ceuta jeta po i kthehej gradualisht normalitetit. Banorët shëtisnin nëpër sheshet e rregulluara dhe bulevardet e gjera të qendrës së qytetit, mes bareve, restoranteve dhe dyqaneve që shisnin rroba plazhi dhe të brendshme.
Megjithatë, tensioni mbetej i pranishëm. Brenda pak orësh u regjistrua një përleshje që dukej se kishte lidhje me çështjen e migracionit, ndërsa në një dyqan ushqimor disa qytetarë thirrën policinë pasi një migrant hyri për të blerë ushqime.
Khadija Saghero, 17 vjeçe, ishte një nga migrantet që arriti të hynte në Ceuta javën e kaluar së bashku me motrën e saj, Widad, 16 vjeçe. Në një intervistë të dhënë në Ceuta, ajo tregoi se kjo ishte tentativa e saj e katërt për të mbërritur në territorin spanjoll.
“Unë thjesht doja të largohesha”, tha Khadija, e cila sapo kishte përfunduar shkollën e mesme. “Ne pamë shkallët drejt lumturisë”, shtoi motra e saj.
Sipas Khadijas, mjegulla e natës dhe numri i madh i njerëzve që notonin drejt Ceutës i ndihmuan të mos zbuloheshin nga autoritetet. Pasi mbërritën, ato blenë rroba të reja dhe rregulluan flokët, me shpresën se do të përziheshin me banorët e qytetit pa rënë në sy.
Tani, tha ajo, synojnë të qëndrojnë të fshehura për ta shmangur ndalimin nga autoritetet. Më pas shpresojnë të gjejnë një mënyrë për të vazhduar udhëtimin drejt Evropës kontinentale.
“Ne duam të shkojmë në Spanjën kontinentale”, tha ajo.
Në lagjen El Príncipe, ku shumica e banorëve janë myslimanë, të rinj që mbanin në duar qese plastike me pak sende personale ecnin nëpër rrugicat e ngushta me sandale të papërshtatshme, duke lënë të kuptohej se kishin mbërritur së fundmi. Shumë prej tyre do ta kuptonin shpejt se hyrja në Ceuta nuk nënkuptonte të drejtën për të qëndruar dhe se kalimi drejt Evropës kontinentale mbetej po aq i vështirë.
Në një intervistë, Juan Jesus Vivas, kryebashkiaku i Ceutës, u shfaq po aq i tronditur dhe i hutuar sa edhe banorët e tjerë nga ngjarjet e ditëve të fundit.
“Banorët e Ceutës po përjetojnë një gjendje trishtimi të thellë – një përzierje dhimbjeje, zemërimi, pafuqie, frike, shqetësimi dhe ankthi”, tha ai. “Të gjithë pyesin veten: ‘A mund të ndodhë sërish kjo?’”.
Sipas tij, nga 3 mijë deri në 5 mijë migrantë që hynë javën e kaluar ndodheshin ende në Ceuta.
Ai shtoi se autoritetet lokale po kujdeseshin gjithashtu për rreth 1.200 të mitur të pashoqëruar, një numër që tejkalonte kapacitetet e strehimit të qytetit me rreth 2.500 për qind.
“Ajo që ndodhi tregoi qartë se sa i cenueshëm është kufiri i Ceutës”, u shpreh ai.
Enrique Avila, profesor i pensionuar i shkencave politike dhe ish-ushtarak i forcave spanjolle, i cili ka shërbyer për më shumë se tri dekada në Ceuta dhe Melilla – një tjetër territor i vogël spanjoll në Afrikën e Veriut – tha se identiteti i Ceutës është formësuar nga historia e gjatë e kërcënimeve që ka ndjerë nga fqinjët.
“Ky është një qytet i mbushur me emocione, sepse gjatë gjithë historisë së tij është ndier i kërcënuar dhe i vetmuar”, tha ai.
Avila hodhi poshtë pretendimet se territoret spanjolle në Afrikën e Veriut janë një mbetje e së kaluarës. Sipas tij, një shtet nuk ka domosdoshmërish nevojë për vazhdimësi territoriale që të ushtrojë sovranitet.
“Nëse do të ishte kështu, Irlanda e Veriut nuk do të ishte pjesë e Mbretërisë së Bashkuar dhe Alaska do t’i përkiste Kanadasë”, argumentoi ai.
“Edhe Hawaii ndodhet shumë larg territorit kontinental të Shteteve të Bashkuara”, shtoi Avila.
