Para, dhurata, kuponë para një shërbimi, referime për tarmine private, pagesë për shërbime falas, rekomandime për ilaçe specifike, laboratorë dhe farmaci. Këto janë format e korrupsionit të përhapura në kujdesin shëndetësor, të cilat u raportuan nga Shoqata për Emancipim, Solidaritet dhe Barazi të Grave në një konferencë për shtyp me gazetarët sot në ESE. Hulumtimi i tyre, në të cilin morën pjesë 410 punonjës të kujdesit shëndetësor dhe 21 drejtorë të institucioneve publike të kujdesit shëndetësor, tregoi se pothuajse 84 përqind e punonjësve të kujdesit shëndetësor besojnë se korrupsioni është pjesërisht ose shumë i përhapur në sektorin në të cilin punojnë, por vetëm 14 përqind e tyre pranojnë se kanë qenë personalisht të përfshirë ose kanë qenë dëshmitarë të një akti korruptiv në institucionin e tyre, transmeton Portalb.mk.
Punonjësit e kujdesit shëndetësor janë të vetëdijshëm për praninë e korrupsionit, por shumica e tyre e pranojnë atë si një fenomen të normalizuar dhe nuk e raportojnë atë.
“Më shumë se 74 përqind e të anketuarve që kishin përvojë me korrupsionin thanë se forma më e zakonshme e korrupsionit është marrja direkte e parave nga pacientët ose të afërmit e tyre. Kjo pasohet nga marrja e dhuratave, referimi për ekzaminim privat, rekomandimi i blerjes së një ilaçi specifik dhe vendosja e tarifës për një shërbim që duhet të jetë falas në kujdesin shëndetësor publik. Korrupsioni më shpesh kërkohet ose ofrohet për termin më të shpejtë për kontroll me një specialist ose një shërbim specifik mjekësor, pranimi te një mjek specifik dhe marrja e një shtrati spitalor ose kirurgjie pa pritur me muaj. Hulumtimi tregon se korrupsioni në kujdesin shëndetësor nuk duhet të shihet vetëm si një rast individual i ryshfetit. Është një problem më i gjerë sistemik, i cili lidhet me qasjen në shërbimet e kujdesit shëndetësor, marrëdhëniet e pushtetit në institucione, sigurinë e pacientëve dhe punonjësve të kujdesit shëndetësor, por edhe besimin në sistem”, thotë Borjan Pavlovski, koordinator për shëndetin publik dhe shëndetin e grave në ESE.
Sipas gjetjeve, prania e pagesave informale për shërbimet e kujdesit shëndetësor gjinekologjik dhe obstetrik është veçanërisht shqetësuese. Ryshfeti përdoret më shpesh për të “blerë” një prerje cezariane pa indikacion mjekësor, si dhe për zgjedhjen e një gjinekologu ose ekipi specifik të lindjes.
“Në shërbimet gjinekologjike dhe obstetrike, punonjësit e shëndetësisë i veçojnë të miturat shtatzëna nën 18 vjeç, gratë pa sigurim shëndetësor, gratë rome, gratë nga zonat rurale, gratë me aftësi të kufizuara, migrantet dhe refugjatët si veçanërisht të ekspozuara. Kjo do të thotë që rreziku i korrupsionit nuk është i njëjtë për të gjithë pacientët. Është më i lartë kur pacientja ka më pak pushtet, më pak informacion, zgjedhje të kufizuar dhe varësi më të madhe nga sistemi”, tha Jasminka Frishçiq, drejtoreshë ekzekutive e Shoqatës ESE, në konferencën informuese.
Hulumtimi tregoi gjithashtu praninë e kërkimit ose pritjes së shërbimeve intime në këmbim të shërbimeve shëndetësore, dokumenteve ose avancimit në karrierë.
“Çdo i pesti punonjës i kujdesit shëndetësor ka dëgjuar ose mësuar se një koleg ka kërkuar ose pritur favore seksuale nga pacientët. Megjithatë, abuzimi seksual është i pranishëm edhe brenda institucioneve të kujdesit shëndetësor, duke marrë parasysh se 6.3 përqind e punonjësve të kujdesit shëndetësor janë ekspozuar ndaj presionit, komenteve të papërshtatshme ose kërkesave me natyrë seksuale nga një koleg ose epror. Një nga përfundimet kryesore të hulumtimit është se ekziston një kulturë anti-korrupsion e shprehur qartë në institucionet e kujdesit shëndetësor. Vetëm shtatë përqind e atyre që kishin dijeni për korrupsionin e raportuan rastin. Pjesa tjetër e injoruan ose e refuzuan korrupsionin pa e raportuar. Arsyet për këtë qëndrim janë sistemike dhe të qëndrueshme, gjegjësisht mosbesimi se diçka do të ndryshojë (55%), frika nga pasojat ose prishja e marrëdhënieve kolegjiale (56%), mungesa e provave (36%) dhe perceptimi se rasti nuk është mjaftueshëm serioz”, u tha në konferencën informuese.
Ka mungesë përgatitjeje të punonjësve të kujdesit shëndetësor për njohjen dhe veprimin në rastet e korrupsionit dhe abuzimit seksual. Plot 77.6 përqind nuk kanë marrë kurrë trajnim mbi këtë temë, ndërsa në kujdesin shëndetësor terciar kjo përqindje është 82 përqind.
Punonjësit e kujdesit shëndetësor që morën pjesë në anketë thanë se masat sistemike janë të nevojshme për të luftuar korrupsionin, të tilla si mbrojtja e sinjalizuesve, sanksione dhe kontrolle më të rrepta, transparencë më e madhe dhe paga e kushte pune më të mira.
Kujtojmë se edhe hulumtimi mbi përvojat, perceptimet dhe qëndrimet e qytetarëve rreth praktikave korruptive në sistemin shëndetësor tregoi se korrupsioni në shëndetësi është një dukuri e normalizuar, pacientët shpesh nuk e dallojnë atë dhe pothuajse askush nuk e raporton. Edhe pse shumica e të anketuarve e perceptojnë atë si një problem serioz, vetëm një pjesë e vogël konfirmon se janë ndeshur me korrupsion në praktikë.
