Eurodeputeti dhe raportuesi për Maqedoninë e Veriut, Thomas Waitz deklaroi për Kanal 5 se i vjen keq që çështjet bilaterale mes Shkupit dhe Sofjes janë bërë pjesë e raportit për përparimin e Maqedonisë në Parlamenti Evropian. Sipas tij, çështje të tilla nuk duhej të përfshiheshin në një dokument që ka për qëllim të vlerësojë progresin evropian të vendit, transmeton Portalb.mk
Deklarata vjen në një moment të ndjeshëm, pasi Parlamenti Evropian miratoi raportin për Maqedoninë me 411 vota pro, 120 kundër dhe 120 abstenime. Edhe pse dokumenti formalisht është raport për progresin e vendit, versioni përfundimtar ruajti një nga pikat më të diskutueshme: pjesën që lidhet me Protokollin e Dytë të Marrëveshjes me Bullgaria, pritjet ndaj Komisionit Historik dhe formulimet për “historinë e përbashkët”.
Në tekstin përfundimtar nuk kaloi përpjekja për fshirjen e plotë të nenit 73 të rezolutës. Kjo do të thotë se në raport mbeten kërkesat që Komisioni Historik të arrijë “rezultate të qarta dhe të prekshme”, referencat ndaj protokollit me Bullgarinë, si dhe pjesë të tjera që kanë shkaktuar reagime të forta në opinionin publik maqedonas.
Vajc, në cilësinë e raportuesit për Maqedoninë, theksoi në intervistë se nuk i mbështeste këto pjesë të diskutueshme.
Kujtojmë se marrëdhëniet me Sofjen u ftohën në vitin 2020, kur Sofja vuri veton në kornizën negociuese për vendin për shkak të një mosmarrëveshjeje mbi gjuhën, historinë dhe pakicën bullgare.
Me ndërmjetësimin e partnerëve evropianë, u gjet një kompromis, Maqedonia e Veriut pranoi të shtonte komunitetin bullgar në Preambulën e Kushtetutës, përveç atyre ekzistuese, ndërsa nga ana tjetër, u ruajt formulimi i pastër për gjuhën maqedonase, me Bullgarinë që lëshoi një deklaratë duke shprehur qëndrimin e saj për këtë çështje.
Me një kompromis të tillë, më 19 korrik 2022, Maqedonia e Veriut mbajti Konferencën e Parë Ndërqeveritare me BE-në në kuadër të procesit të pranimit. Që të mbahet e dyta dhe që të fillojnë hapjet e kapitujve, parlamenti i Maqedonisë duhet të votojë për ndryshimet kushtetuese. Qeveria aktuale në Shkup, e përbërë nga VMRO-DPMNE, VLEN dhe ZNAM, e cila u formua në qershor 2024, është e mendimit se nuk do të hyjë në një proces të tillë derisa të marrë garanci se nuk do të ketë kushte të reja dypalëshe nga pala bullgare.
Paraprakisht në vitin 2017, Bullgaria dhe Maqedonia e Veriut nënshkruan Marrëveshje për Miqësi, Fqinjësi të Mirë dhe Bashkëpunim.
